# akarsu oluşumları slayt

- Bağlantı: https://eegitimim.com/akarsu-olusumlari-slayt/
- Yayımlanma: 2026-10-28T19:47:06+03:00
- Yazar: admin

[akarsu oluşumları slayt indir](https://eegitimim.com/wp-content/uploads/2026/07/akarsu-olusumlari-slayt.ppt)

[Yükle/Download/Herunterladen/скачать ](https://eegitimim.com/wp-content/uploads/2026/07/akarsu-olusumlari-slayt.ppt)

## 🌊 AKARSU OLUŞUMLARI (Akarsu Aşınım ve Birikim Şekilleri) 🌊

> 📖 _Akarsuların yeryüzünü şekillendirmesi: aşınım ve birikim şekilleri, Türkiye’den
> örneklerle._

---

## 🏞️ BÖLÜM 1 — AKARSU AŞINIM ŞEKİLLERİ

### 🌄 I. VADİLER

> 🧩 _Sürekli iniş gösteren, akarsuyun yatağı ile birlikte içine yerleştiği uzun
> oluklara **vadi** denir._

### 🔍 Vadilerin Şeklini Belirleyen Faktörler

 * 🌊 **Akarsuyun çığrı** (akış yönü)
 * 🏔️ **Yer şekilleri**
 * 🪨 **Kayaların direnci**
 * ⚡ **Akarsuyun aşındırma gücü**

---

### 🏔️ Başlıca Vadi Şekilleri

#### 🚪 1. Boğaz (Yarma) Vadi

> 🧩 _Genellikle sıradağları **enine kesen**, **dik yamaçlı**, **derin** vadilerdir._

**📌 Türkiye’den Örnekler:**

 * 🌊 **Canik Dağları**‘nı yaran **Yeşilırmak** vadisi
 * 🌊 **Küre Dağları**‘nı geçen **Kızılırmak** vadisi
 * 🌊 **Samanlı Dağları**‘ndan geçen **Sakarya Nehri**‘nin oluşturduğu vadi

---

#### 🔪 2. Çentik Vadi

> 🧩 _Aşınmaya karşı **direnci fazla** olan arazilerde, **derine aşındırma** ile
> meydana gelen ve profili **“V” şeklinde** olan vadilerdir._

---

#### 🌊 3. Kanyon Vadi

> 🧩 _Tortul tabakaların **yatay olarak uzandıkları** arazilerde ya da **karstik
> bölgelerde** oluşan vadilerdir._

**📌 Türkiye’den Örnek:**

 * 🏞️ **Taşeli Platosu**‘nu yararak geçen **Göksu Nehri**‘nin aktığı vadi — _Türkiye’de
   kanyon vadiye en güzel örnektir._
 * 🪨 **Kalkerli arazilerde** farklı kayaların erimesi sonucunda da kanyon vadi 
   oluşur.

---

#### 🌾 4. Geniş Tabanlı Vadi

> 🧩 _Akarsu yatağında **eğimin azaldığı** yerlerde, **derine aşındırmadan çok yana
> doğru aşındırmanın fazla** olduğu yerlerde oluşur._

> 🏞️ Vadi tabanında eğim azaldığı için aynı zamanda **biriktirme alanları** oluşur.

---

## 💧 II. ŞELALE VE DEV KAZANI

> 🧩 _Akarsuların çağlayanlarda düştüğü yerleri oyması ile oluşan çukurlara **dev
> kazanı** denir._

**📌 Oluşum Süreci:**

 * 🪨 **Dirençli kaya** → geriye doğru aşınma
 * 💧 **Dev kazanı** → derine aşınma alanı
 * 📉 Akarsu düştüğü yerde çukur oluşturur

---

## 🌀 III. MENDERES (Kıvrımlar)

> 🧩 _Akarsuyun **yatak içinde biriktirdiği maddeler** hız çizgisini yatağın yanlarına
> taşır → **yana aşınma** oluşur._

**📌 Oluşum Mekanizması:**

 * 💨 **Hızlı akan taraf:** Aşındırma (koparma)
 * 🐢 **Yavaş akan taraf:** Biriktirme
 * 🌀 Sonuç: **Menderes** (kıvrım) oluşur

**📌 Türkiye’den Örnekler:**

 * 🌊 **Ege Bölgesi** akarsuları — yatak eğimleri az olduğu için son derece belirgin
   menderesler görülür:
    - 🌊 **Bakırçay**
    - 🌊 **Gediz**
    - 🌊 **Küçük Menderes**
    - 🌊 **Büyük Menderes**

---

## 🏜️ IV. PENEPLEN (Yontukdüz)

> 🧩 _Akarsu aşınımındaki **son safhadır**._

**📌 Oluşum Süreci:**

 * 🏔️ Vadiler genişler
 * ⛰️ Yamaçlar yatıklaşır
 * 📉 Arazinin yükseltisi alçalır
 * 🌊 Sonuç: Deniz seviyesine yakın, geriye doğru hafifçe yükselen, dalgalı, geniş
   düzlükler → **Peneplen**

> ⏳ Peneplenler, diğer aşınım şekillerine göre **daha uzun sürede**, **milyonlarca
> yıl** içerisinde oluşurlar.

---

## 🗿 V. PERİBACASI

> 🧩 _Bitki örtüsünden **yoksun** arazilerdeki **kil, kum ve tüflerin**, iri blok
> halindeki **kayalarla karışık** olarak bulunduğu arazilerde oluşur._

**📌 Oluşum Mekanizması:**

 * 🌧️ **Seyelanlar** (sel suları) gevşek maddeleri kolaylıkla aşındırır
 * 🪨 **Dirençli iri bloklar** altlarındaki kısımları aşınmaya karşı korurlar
 * 🏺 Zamanla bu alanlar **külaha benzer** şekil alır

---

## 🏜️ VI. KIRGIBAYIR (Badlands)

> 🧩 _Kurak iklim bölgelerinde, **şiddetli erozyona** bağlı olarak oluşur._

**📌 Oluşum Süreci:**

 * 🌵 Eğimli ve **bitki örtüsünden yoksun** araziler
 * 🌧️ **Yüzeysel akışlarla** sürekli aşınır
 * 🏔️ Yüzlerce hatta binlerce **vadi ve sırtlarla** parçalanır
 * 👹 Kötü görünüşleri nedeniyle **“badlands”** adı verilmiştir

---

## 🏔️ BÖLÜM 2 — PLATOLAR

> 🧩 _Akarsular tarafından **derince parçalanmış**, **hafif engebeli**, genelde **
> yüksekliği fazla** olan **geniş düzlüklere** denir._

> ⚠️ **Plato** ile **yayla** kavramlarını birbirinden ayrı tutmak gerekir:
>  * 🏕️ **Yayla:** Daha çok yaz aylarında hayvan otlatılan ya da turizm amaçlı kullanılan**
>    geçici yerleşme** şekli
>  * 🏔️ **Plato:** Bir **yeryüzü şekli**

---

### 🇹🇷 Ülkemiz Platolarının Genel Özellikleri

 * 🏔️ Ülkemiz dağlık, engebeli bir ülke olmasına rağmen **platolar geniş yer kaplar**
   → III. Zamanın sonu IV. Zamanın başında **toptan yükselmenin** sonucu
 * 🐄 **Yüksek platolarda** (Erzurum-Kars) büyükbaş hayvancılık; **alçak platolarda**(
   Gaziantep, Şanlıurfa) tarım ve küçükbaş hayvancılık yapılır
 * 💧 Platoları derin vadilerle yaran akarsulardan **sulama amaçlı** yararlanmak**
   zordur**

---

### 📊 Oluşumlarına Göre Platolar

| 🔤 Plato Türü | 📌 Örnekler | 
| 🌋 **Volkanik (Lav) Platoları** | Erzurum-Kars Platosu, Ardahan Platosu, Bingöl Platosu, Karacadağ Platosu | 
| 🪨 **Karstik Platolar** | Teke Platosu, Taşeli Platosu | 
| 🌊 **Aşınım Platoları** | Çatalca-Kocaeli Platosu, Perşembe Platosu, Safranbolu Platosu | 
| 📐 **Tabaka Düzlüğü Platoları** | Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok, Uzunyayla, Gaziantep, Şanlıurfa, Yazılıkaya |

---

### ⚠️ ÖNEMLİ NOTLAR

 * 🌋 **Volkanik platolar** ülkemizin **en yüksek platolarıdır** → yaz yağışları,
   büyükbaş hayvancılık; toprakları verimli olmasına karşın yükselti ve iklim nedeniyle
   tarım sınırlıdır
 * 📐 **Tabaka düzlüğü platolarında** küçükbaş hayvancılık ve tahıl tarımı yapılır(
   İç Anadolu, Güneydoğu)
 * 🪨 **Karstik platolarda** arazi geçirimlidir, toprak verimsizdir, taban suyu 
   seviyesi çok düşüktür → **nüfus azdır**
 * 🌊 **Aşınım platoları**, aşınarak düzleşen yerlerin yükselmeye maruz kalıp akarsular
   tarafından yarılması sonucu oluşur → **Çatalca**, ülkemizde **yükseltisi en az**
   olan platodur
 * 🏙️ **Çatalca-Kocaeli Platosu**: Nüfuslanmanın, sanayi ve ticari faaliyetlerin,
   doğal yapısındaki bozulmuşluğun **en fazla** olduğu platodur
 * 📌 Platolar, **III. Zamanın sonu IV. Zamanın başında toptan yükselmenin kanıtıdır**

---

### 📏 Yükselti Dağılımı

> 🏔️ Platolar farklı yükseltilerde bulunur ve **batıdan doğuya gidildikçe yükseltiler
> artar:**

| 🗺️ Bölge | 📏 Yükselti | 
| 🌊 Marmara | 150 – 200 m | 
| 🌾 Güneydoğu | 600 – 700 m | 
| 🏜️ İç Anadolu | 1000 – 1500 m | 
| 🏔️ Doğu Anadolu | 1800 – 2000 m |

---

### 🗺️ Bölgelere Göre Platolar

#### 🏔️ Doğu Anadolu Bölgesi

 * 🏔️ **Erzurum-Kars** ve **Ardahan Platoları** (kuzeydoğuda)
 * 🏔️ **Allahuekber** ve **Yalnızçam Dağları** üzerinde 2000–2500 m’lerde platolar
 * 🌋 **Bingöl Platosu** → bir **lav platosudur**

#### 🌾 Güneydoğu Anadolu Bölgesi

 * 🏜️ **Gaziantep** ve **Şanlıurfa Platoları**
 * 🌋 **Karacadağ Platosu** → bir **lav platosudur**
 * 🏞️ Diyarbakır Havzası, Mardin Eşiği ve Mazıdağı çevresi de akarsular tarafından
   parçalanmıştır

#### 🌊 Akdeniz Bölgesi

 * 🪨 **Kireçtaşı** üzerinde **Teke** ve **Taşeli Platoları** yer alır

---

## 🌊 BÖLÜM 3 — AKARSU BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ

### 🔬 Biriktirmede Etkili Faktörler

> 🧩 _Akarsuyun **gücünün azaldığı** yerde taşıdığı maddeleri biriktirmeye başlar:
> önce **iri maddeleri**, gücünün tamamen azaldığı yerde **ince maddeleri** biriktirir._

 1. 📉 **Yatak eğiminin azalması** (en fazla etkili faktör)
 2. 💨 **Akış hızının azalması**
 3. 🪨 **Yük miktarının artması**
 4. 💧 **Akımın düşmesi**

**📌 Akarsu gücünün azalma nedenleri:**

 * 📉 Debisinin azalması
 * 💨 Hızının azalması (yatak eğimi, genişlik, yük, bitki örtüsü)

---

### 🏞️ Başlıca Birikim Şekilleri

 1.  🌊 **Alüvyon**
 2.  🔺 **Birikinti Konisi**
 3.  🎏 **Birikinti Yelpazesi**
 4.  🏔️ **Dağ Eteği Ovası**
 5.  ⛰️ **Dağ İçi Ovası**
 6.  🌊 **Taban Seviyesi Ovası**
 7.  🏝️ **Irmak Adası**
 8.  🌊 **Delta**
 9.  📶 **Taraça**

---

### 🔺 Birikinti Konisi ve Yelpazesi

> 🧩 _Yamaçlardan inen **sel sularının** dağ eteğinde eğimin azalmasıyla taşıdığı
> maddeleri **koni şeklinde** yayarak biriktirmesi ile oluşur._

**📌 Türkiye’den Örnekler:**

 * 🌾 **Muş Ovası**
 * 🌾 **Erzincan Ovası**
 * 🌾 **Bolu Ovası**

---

### ⛰️ Dağ İçi Ovaları

> 🧩 _Dağlık alanların **iç kısımlarında eğimin azaldığı** yerlerde meydana gelirler._

> 🇹🇷 Türkiye gibi **engebeliliğin fazla** olduğu ülkelerde daha fazla görülür. Ülkemizde
> en fazla **Doğu Anadolu Bölgesi**‘nde yaygındır.

**📌 Örnekler:**

 * 🌾 **Muş Ovası**
 * 🌾 **Erzincan Ovası**

---

### 🏔️ Dağ Eteği Ovası

> 🧩 _Birikinti konilerinin **birleşmesi** sonucu oluşan hafif **dalgalı düzlüklere**
> denir._

---

### 🌊 Taban Seviyesi Ovası

> 🧩 _Akarsuların **denize yaklaştığı** yerlerde, deniz seviyesine yakın yükseltilerde**
> eğimin azalmasına** bağlı olarak oluşan ovalardır._

> 🌀 Bu ovalarda akarsular **menderesler** çizerek akarlar.

---

### 🏝️ Irmak Adası

> 🧩 _Akarsuyun yatak eğiminin azaldığı ve **genişleyerek aktığı** yerlerde taşıdığı**
> çakıl, kum ve alüvyonları** biriktirmesi ile oluşurlar._

---

### 🌊 Delta Ovaları

> 🧩 _Akarsuların **ağız kısımlarında** taşıdıkları **alüvyonları** denize biriktirmesiyle
> oluşan ovalardır._

#### 🇹🇷 Türkiye’nin Başlıca Delta Ovaları

| 🗺️ Ova | 🌊 Akarsu | 📍 Bölge | 
| 🏞️ **Çukurova** (en büyük delta) | Seyhan, Ceyhan | Akdeniz | 
| 🌊 **Silifke** | Göksu | Akdeniz | 
| 🌾 **Bafra** | Kızılırmak | Karadeniz | 
| 🌾 **Çarşamba** | Yeşilırmak | Karadeniz | 
| 🏖️ **Balat** | Büyük Menderes | Ege | 
| 🌊 **Selçuk** | Küçük Menderes | Ege | 
| 🌾 **Menemen** | Gediz | Ege | 
| 🏞️ **Dikili** | Bakırçay | Ege |

---

### 💡 Delta Ovaları Hakkında Notlar

 * 🌾 **Bafra Ovası:** Kızılırmak oluşturmuştur, çok verimli bir ovadır; deltada
   kıyı gölleri bulunur (**Balık Gölü** en büyüğüdür)
 * 🌾 **Çarşamba Ovası:** Yeşilırmak’ın taşıdığı alüvyonlarla oluşmuştur
 * 🌊 **Sakarya Ovası:** Delta ovasından ziyade bir **taban seviyesi ovası** özelliği
   taşır
 * 💧 **Meriç Deltası:** Küçük bir oluk içinde oluşmuş, Meriç Nehri’nin getirdiği
   alüvyonlarla meydana gelmiştir
 * 🌊 **Gediz Ovası:** Gediz Nehri oluşturmuştur; İzmir Körfezi’nin dolma tehlikesi
   durumunda nehrin yatağı değiştirilmiştir
 * 🌊 **Küçük Menderes Ovası:** Faylanma sonucu çöken sahalara zamanla alüvyonların
   dolmasıyla oluşmuştur
 * 🌊 **Büyük Menderes Ovası:** Büyük Menderes’in getirdiği alüvyonla oluşmuştur;
   ovada **Çamiçi Gölü** yer alır
 * 🌾 **Çukurova:** Seyhan ve Ceyhan nehirleri oluşturmuştur — **Türkiye’nin en 
   büyük delta ovasıdır**

---

### ⚠️ DİKKAT!

> 🚫 **Sakarya Nehri**, Karadeniz’den Marmara Denizi’ne doğru oluşan **üst akıntılar**
> nedeniyle **delta oluşturamaz!**

---

### 🌊 Kıyı Ovaları

> 🧩 _Bunların dışında **taban seviyesi ovaları** olarak bilinen kıyı ovaları da
> bulunur._

**📌 Örnekler:**

 * 🌊 **Köyceğiz Ovası**
 * 🌾 **Dalaman Ovası**

---

### 🇹🇷 Türkiye’nin Delta Ovaları (Bölgelere Göre)

| 🌊 Deniz | 🌾 Delta Ovaları | 
| 🌊 **Karadeniz** | Kızılırmak → Bafra; Yeşilırmak → Çarşamba | 
| 🌊 **Akdeniz** | Seyhan ve Ceyhan → Çukurova (en büyük); Göksu → Silifke | 
| 🌊 **Ege** | Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes |

---

## 📝 GENEL NOTLAR

 * 🏔️ Türkiye’de **oluşum yönüyle en yaygın ovalar tektonik ovalardır**
 * 🌊 Ülkemiz kıyılarında delta ovalarının varlığı, **gel-git olayının görülmediğinin**
   kanıtıdır
 * 🌾 **Çukurova**, ülkemizin **en geniş delta ovasıdır**
 * 🪨 Ülkemizde **karstik ovaların en yaygın** olduğu bölge **Akdeniz Bölgesi**‘
   dir

---

## 🇹🇷 TÜRKİYE AKARSULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

> 🧩 _Türkiye akarsularının belirgin özellikleri:_

 1. 🧭 **Yeryüzü şekillerinin genel uzanışına paralel** olarak **doğu-batı yönlü** 
    akarlar. Fakat denize dökülecekleri yerlerde dağları **enine yararak boğazlar**
    oluştururlar.
 2. 📏 **Uzunlukları fazla değildir** — dağların kıyıya paralel uzanması ve Türkiye’nin
    çok geniş bir ülke olmaması nedeniyle.
 3. 🏞️ **Akarsu havzaları dardır** — yer şekillerinden dolayı.
 4. 💧 **Bol su taşımazlar** — iklimin fazla yağışlı olmaması ve havzaların dar olması.
 5. 🌧️ **Rejimleri düzensizdir** — belli bir sıcaklık ve kurak mevsimin bulunması, 
    yağış ve kar erime zamanlarının farklılık göstermesi.
 6. ⛰️ **Ortalama yükseltinin fazla** olmasından dolayı **fazla akışıldırlar**.
 7. ⚡ **Hidroelektrik enerji potansiyelleri fazladır** — akarsular dar ve derin vadilerden
    akarlar.
 8. 🌊 Yer yer **su taşkınlarına** ve **erozyona** neden olurlar.

---

> ✨ _“Akarsular, yeryüzünün sabırlı heykeltıraşlarıdır — milyonlarca yılda vadiler
> açar, ovalar oluşturur, toprağı şekillendirir.”_ 🌊🏔️