# Çözünürlük ve Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

- Bağlantı: https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/
- Yayımlanma: 2026-10-07T09:54:22+03:00
- Yazar: admin

Table Of Contents

 1.  [Çözünürlük Nedir?](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-nedir)
 2.  [Çözünürlük ve Çözünme Hızı Farkı](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-ve-çözünme-hızı-farkı)
 3.  [Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlüğe-etki-eden-faktörler)
 4.   * [1. Sıcaklık](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#1-sıcaklık)
      * [2. Basınç](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#2-basınç)
      * [3. Çözücü ve Çözünenin Cinsi](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#3-çözücü-ve-çözünenin-cinsi)
      * [4. Tanecik Boyutu](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#4-tanecik-boyutu)
      * [5. Karıştırma](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#5-karıştırma)
      * [6. Ortak İyon Etkisi](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#6-ortak-i̇yon-etkisi)
 5.  [Çözünürlük Eğrileri](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-eğrileri)
 6.  [Çözünürlük Çeşitleri (Doygunluk)](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-çeşitleri-doygunluk)
 7.  [Çözünürlük Çarpımı (Kçç)](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-çarpımı-kçç)
 8.  [Çözünürlük ve Günlük Hayat](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-ve-günlük-hayat)
 9.  [Sıcaklık-Çözünürlük İlişkisi Örnekleri](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#sıcaklık-çözünürlük-i̇lişkisi-örnekleri)
 10.  * [Çözünürlük ve Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler – Test](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-ve-çözünürlüğe-etki-eden-faktörler-test)
      * [Çözünürlük ve Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler – Alistirmalar](https://eegitimim.com/cozunurluk-ve-cozunurluge-etki-eden-faktorler/#çözünürlük-ve-çözünürlüğe-etki-eden-faktörler-alistirmalar)

## Çözünürlük Nedir?

Belirli bir sıcaklık ve basınçta, **100 g çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarına**
çözünürlük denir. Genellikle g/100 g su birimiyle ifade edilir.

## Çözünürlük ve Çözünme Hızı Farkı

| Özellik | Çözünürlük | Çözünme Hızı | 
| Tanım | Çözünebilen maksimum miktar | Çözünme süresi | 
| Bağlı olduğu | Sıcaklık, basınç, cins | Sıcaklık, karıştırma, boyut | 
| Değişir mi? | Denge özelliği | Kinetik özellik |

## Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

### 1. Sıcaklık

 * **Katılar:** Sıcaklık arttıkça çözünürlük genellikle **artar**. (Örnek: Şeker,
   tuz)
 * **Gazlar:** Sıcaklık arttıkça çözünürlük **azalır**. (Örnek: Gazozun ısınınca
   gazının kaçması)
 * Bazı katıların çözünürlüğü sıcaklıkla azalabilir (nadir).

### 2. Basınç

 * **Katı ve sıvılar:** Basınçtan çok az etkilenir.
 * **Gazlar:** Basınç arttıkça çözünürlük **artar**. (Henry Yasası)
 * Örnek: Kola şişesi açıldığında basınç düşer, gaz kaçar.

### 3. Çözücü ve Çözünenin Cinsi

 * **“Benzer benzeri çözer”** kuralı geçerlidir.
 * Polar çözücüler polar maddeleri çözer (su + tuz).
 * Apolar çözücüler apolar maddeleri çözer (benzen + yağ).
 * Polar ve apolar maddeler birbirini çözmez (su + yağ).

### 4. Tanecik Boyutu

 * Tanecik boyutu küçüldükçe çözünme **hızlanır**.
 * Çözünürlük miktarını değiştirmez.

### 5. Karıştırma

 * Karıştırma çözünme **hızını artırır**.
 * Çözünürlük miktarını değiştirmez.

### 6. Ortak İyon Etkisi

 * Çözeltide ortak iyon varsa çözünürlük **azalır**.
 * Örnek: NaCl çözeltisine NaCl eklenirse çözünürlük azalır.

## Çözünürlük Eğrileri

Çözünürlüğün sıcaklıkla değişimini gösteren grafiklerdir.

 * Y ekseni: Çözünürlük (g/100 g su)
 * X ekseni: Sıcaklık (°C)
 * Eğri yukarı doğru: Sıcaklıkla artan çözünürlük (KNO₃, şeker)
 * Eğri aşağı doğru: Sıcaklıkla azalan çözünürlük (Ce₂(SO₄)₃)
 * Yatay eğri: Sıcaklıktan az etkilenen (NaCl)

## Çözünürlük Çeşitleri (Doygunluk)

 * **Doymamış çözelti:** Belirli sıcaklıkta daha fazla çözünen çözebilir.
 * **Doygun çözelti:** Belirli sıcaklıkta maksimum çözünen içerir. Dibinde çözünmemiş
   madde olabilir.
 * **Aşırı doygun çözelti:** Normalde çözünebilecekten fazla çözünen içerir. Isıtıp
   yavaşça soğutarak elde edilir. Kararsızdır; çalkalanınca kristalleşir.

## Çözünürlük Çarpımı (Kçç)

Az çözünen iyonik bileşiklerin doymuş çözeltilerinde iyon derişimlerinin çarpımıdır.

 * Kçç büyükse çözünürlük fazladır.
 * Kçç küçükse çözünürlük azdır.
 * Örnek: AgCl için Kçç = [Ag⁺][Cl⁻]

## Çözünürlük ve Günlük Hayat

 * Sıcak suyla çay demleme (şeker daha hızlı çözünür)
 * Gazozun soğuk içilmesi (gaz çözünürlüğü yüksek)
 * Kışın yollara tuz atılması (donma noktası düşer)
 * Böbrek taşı oluşumu (az çözünen tuzlar)
 * Kireç oluşumu (CaCO₃ çözünürlüğü düşük)

## Sıcaklık-Çözünürlük İlişkisi Örnekleri

| Madde | 0°C | 20°C | 100°C | 
| NaCl | 35,7 | 36,0 | 39,1 | 
| KNO₃ | 13,3 | 31,6 | 246 | 
| Şeker | 179 | 204 | 487 | 
| Ce₂(SO₄)₃ | 20 | 10 | 2 |

**İpucu:** Katılar için sıcaklık artışı çözünürlüğü artırır; gazlar için sıcaklık
artışı çözünürlüğü azaltır. Basınç artışı gazların çözünürlüğünü artırır.

### Çözünürlük ve Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler – Test

1. Çözünürlük nedir?

**A)** Çözünen miktarı

**B)** Belirli sıcaklık ve basınçta 100 g çözücüde çözünen maksimum madde miktarı

**C)** Çözelti hacmi

**D)** Çözücü miktarı

**E)** Sıcaklık

2. Sıcaklık arttıkça katıların çözünürlüğü nasıl değişir?

**A)** Artar

**B)** Azalır

**C)** Değişmez

**D)** Önce artar sonra azalır

**E)** Sıfır olur

3. Sıcaklık arttıkça gazların çözünürlüğü nasıl değişir?

**A)** Artar

**B)** Azalır

**C)** Değişmez

**D)** Önce artar sonra azalır

**E)** Sıfır olur

4. Basınç arttıkça gazların çözünürlüğü nasıl değişir?

**A)** Artar

**B)** Azalır

**C)** Değişmez

**D)** Önce artar sonra azalır

**E)** Sıfır olur

5. Gazozun ısınınca gazının kaçmasının nedeni nedir?

**A)** Basınç artışı

**B)** Sıcaklık artışıyla gaz çözünürlüğünün azalması

**C)** Yoğunluk artışı

**D)** Hacim artışı

**E)** Renk değişimi

6. “Benzer benzeri çözer” kuralı neyi ifade eder?

**A)** Polar maddeler polar çözücüde çözünür

**B)** Apolar maddeler polar çözücüde çözünür

**C)** Tüm maddeler suda çözünür

**D)** Tüm maddeler alkolde çözünür

**E)** Çözünürlük sıcaklığa bağlıdır

7. Su ve yağ neden karışmaz?

**A)** Su polar, yağ apolardır

**B)** Su apolar, yağ polardır

**C)** İkisi de polardır

**D)** İkisi de apolardır

**E)** Yoğunlukları aynıdır

8. Tanecik boyutu küçüldükçe çözünme hızı nasıl değişir?

**A)** Artar

**B)** Azalır

**C)** Değişmez

**D)** Önce artar sonra azalır

**E)** Sıfır olur

9. Karıştırma çözünürlüğü nasıl etkiler?

**A)** Artırır

**B)** Azaltır

**C)** Değiştirmez, sadece hızı artırır

**D)** Sıfırlar

**E)** Belirsiz

10. Doygun çözelti nedir?

**A)** Daha fazla çözünen çözebilen çözelti

**B)** Belirli sıcaklıkta maksimum çözünen içeren çözelti

**C)** Saf çözücü

**D)** Heterojen karışım

**E)** Bileşik

11. Aşırı doygun çözelti nedir?

**A)** Doymamış çözelti

**B)** Normalde çözünebilecekten fazla çözünen içeren çözelti

**C)** Saf çözücü

**D)** Heterojen karışım

**E)** Bileşik

12. Aşırı doygun çözelti nasıl elde edilir?

**A)** Soğutarak

**B)** Isıtıp yavaşça soğutarak

**C)** Karıştırarak

**D)** Basınç uygulayarak

**E)** Seyrelterek

13. Çözünürlük eğrisinde y ekseni neyi gösterir?

**A)** Sıcaklık

**B)** Çözünürlük (g/100 g su)

**C)** Basınç

**D)** Zaman

**E)** Hacim

14. Çözünürlük eğrisinde x ekseni neyi gösterir?

**A)** Sıcaklık (°C)

**B)** Çözünürlük

**C)** Basınç

**D)** Zaman

**E)** Hacim

15. KNO₃’ün çözünürlüğü sıcaklıkla nasıl değişir?

**A)** Artar

**B)** Azalır

**C)** Değişmez

**D)** Önce artar sonra azalır

**E)** Sıfır olur

16. NaCl’ün çözünürlüğü sıcaklıkla nasıl değişir?

**A)** Çok az artar

**B)** Çok azalır

**C)** Değişmez

**D)** Önce artar sonra azalır

**E)** Sıfır olur

17. Ce₂(SO₄)₃’ün çözünürlüğü sıcaklıkla nasıl değişir?

**A)** Artar

**B)** Azalır

**C)** Değişmez

**D)** Önce artar sonra azalır

**E)** Sıfır olur

18. Ortak iyon etkisi çözünürlüğü nasıl etkiler?

**A)** Artırır

**B)** Azaltır

**C)** Değiştirmez

**D)** Sıfırlar

**E)** Belirsiz

19. Kçç (çözünürlük çarpımı) nedir?

**A)** Çözünürlük miktarı

**B)** Doymuş çözeltide iyon derişimlerinin çarpımı

**C)** Çözücü miktarı

**D)** Sıcaklık

**E)** Basınç

20. Kçç büyükse çözünürlük nasıldır?

**A)** Fazla

**B)** Az

**C)** Sıfır

**D)** Belirsiz

**E)** Değişken

21. Kışın yollara tuz atılmasının nedeni nedir?

**A)** Buzu eritmek

**B)** Donma noktasını düşürmek

**C)** Kaynama noktasını yükseltmek

**D)** Buhar basıncını artırmak

**E)** Ozmotik basıncı artırmak

22. Böbrek taşı oluşumunun nedeni nedir?

**A)** Az çözünen tuzların çökelmesi

**B)** Çok çözünen tuzlar

**C)** Su fazlalığı

**D)** Sıcaklık düşüşü

**E)** Basınç artışı

23. Kireç oluşumunun nedeni nedir?

**A)** CaCO₃’ün çözünürlüğünün düşük olması

**B)** CaCO₃’ün çok çözünmesi

**C)** Suyun asidik olması

**D)** Sıcaklık artışı

**E)** Basınç artışı

24. Çözünürlük ile çözünme hızı arasındaki fark nedir?

**A)** İkisi aynıdır

**B)** Çözünürlük denge, çözünme hızı kinetik özelliktir

**C)** Çözünürlük hız, çözünme hızı denge

**D)** İkisi de denge

**E)** İkisi de kinetik

25. Sıcak suyla çay demlemenin avantajı nedir?

**A)** Daha hızlı çözünme

**B)** Daha yavaş çözünme

**C)** Çözünürlük azalır

**D)** Renk değişir

**E)** Tat değişir

26. Gazların çözünürlüğü için Henry Yasası neyi ifade eder?

**A)** Sıcaklıkla çözünürlük artar

**B)** Basınçla çözünürlük artar

**C)** Basınçla çözünürlük azalır

**D)** Sıcaklıkla değişmez

**E)** Basınçla değişmez

27. Çözünürlüğü sıcaklıkla azalan katıya örnek hangisidir?

**A)** NaCl

**B)** KNO₃

**C)** Ce₂(SO₄)₃

**D)** Şeker

**E)** Tuz

28. 20°C’de 100 g suda 36 g NaCl çözünüyorsa NaCl’ün çözünürlüğü kaçtır?

**A)** 36 g/100 g su

**B)** 20 g/100 g su

**C)** 100 g/100 g su

**D)** 50 g/100 g su

**E)** 36 g/100 g çözelti

### Çözünürlük ve Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler – Alistirmalar

1. Çözünürlük nedir?

Ipucu: g/100 g suKontrol

2. Sıcaklık artarsa katı çözünürlüğü?

Ipucu: GenellikleKontrol

3. Sıcaklık artarsa gaz çözünürlüğü?

Ipucu: Ters ilişkiKontrol

4. Basınç artarsa gaz çözünürlüğü?

Ipucu: Henry YasasıKontrol

5. Benzer benzeri çözer ne demek?

Ipucu: Çözünürlük kuralıKontrol

6. Su ve yağ neden karışmaz?

Ipucu: Benzer benzeri çözerKontrol

7. Tanecik boyutu çözünme hızını?

Ipucu: Yüzey alanıKontrol

8. Karıştırma çözünürlüğü?

Ipucu: Sadece hızKontrol

9. Doygun çözelti nedir?

Ipucu: Belirli sıcaklıktaKontrol

10. Aşırı doygun çözelti nedir?

Ipucu: Isıtıp soğutmaKontrol

11. Çözünürlük eğrisi nedir?

Ipucu: x: sıcaklık, y: çözünürlükKontrol

12. KNO₃ çözünürlüğü sıcaklıkla?

Ipucu: Belirgin artışKontrol

13. NaCl çözünürlüğü sıcaklıkla?

Ipucu: Neredeyse sabitKontrol

14. Ce₂(SO₄)₃ çözünürlüğü sıcaklıkla?

Ipucu: Nadir örnekKontrol

15. Ortak iyon etkisi?

Ipucu: Denge kaymasıKontrol

16. Kçç nedir?

Ipucu: Doymuş çözeltiKontrol

17. Kçç büyükse çözünürlük?

Ipucu: Doğru orantıKontrol

18. Kışın tuz neden atılır?

Ipucu: Buzlanma önlerKontrol

19. Böbrek taşı nedeni?

Ipucu: ÇökelmeKontrol

20. Kireç nedeni?

Ipucu: ÇökelmeKontrol

Ipucu: Farklı kavramlarKontrol

22. Sıcak suyla çay demleme?

Ipucu: Sıcaklık etkisiKontrol

23. Henry Yasası nedir?

Ipucu: Gazlar içinKontrol

24. 20°C’de NaCl çözünürlüğü?

Ipucu: DoygunlukKo