# OSMANLI DEVLETİ KURULUŞ DÖNEMİ

- Bağlantı: https://eegitimim.com/osmanli-devleti-kurulus-donemi/
- Yayımlanma: 2026-05-07T08:24:27+03:00
- Yazar: admin

* **OSMAN BEY**
 * Lakabı **Fahruddin**’dir.1302 yılında Bizans ile yaptığı Koyunhisar Savaşı’nı
   kazanıp Bilecik’i merkez yaptı.
 * İnegöl, Yarhisar, Karacahisar ve Akçakoca’yı fethetti.
 * İlk defa** vergi** aldı.
 * İlk defa **kadı** ataması yaptı.( İlk kadı **Dursun Fakih**’tir.)
 * **ORHAN BEY DÖNEMİ**
 * 1326 yılında Bursa’yı alıp başkent yaptı.
 * Bursa’nın alınmasına tepki duyan Bizans ile 1329 ‘da Palekanon (Maltepe) ( Eskihisar)
   Savaşı’nı kazanarak İznik’i alıp başkent yaptı. Bizans imparatoru olmak isteyen
   Kantakuzen’e yardım etti ve karşılığında kendisine **Çimpe Kalesi** hediye edildi.
   Bu kale Osmanlı’nın Rumeli’deki **ilk toprak parçasıdır**. Karesioğulları’na 
   son verilerek Anadolu Türk siyasi Birliği için ilk adım atıldı. Kendisi döneminde
   ayrıca;
 * İlk defa **tımar **ve **iskân** politikası uygulandı.
 * İlk defa** Yaya** ve **Müsellem** adıyla ordu kuruldu.
 * İlk defa **Divan-ı Hümayun** kuruldu.
 * İlk defa **vezir **ataması yapıldı. (Atanan ilk vezir Alaaddin Paşa’dır.)
 * İlk defa **medrese** açıldı. (İznik’te açılan bu medrese **İznik Orhaniyesi**
   adındadır.)
 * İlk defa **müderris** ataması yapıldı. (Medreseye atanan ilk müderris **Davud-
   u Kayser**’dir.)
 * İlk defa **para** basıldı. (Gümüş olan bu paraya akçe ismi verildi.)
 * İlk defa** bütçe** oluşturuldu.
 * İlk defa **gayrimüslim bir hatunla evlenildi. **(İlk gayrimüslim haseki sultan**
   Nilüfer Hatun**’dur.)
 * İlk defa **bedesten** açıldı.( **Bursa**’da)
 * İlk defa **tersane** açıldı. (**Karamürsel Tersan**esi)
 * İlk defa camii yapıldı. (İznik **Hacı Özbek Camii** ve ya Çarşı Camii)
 * İlk defa **saray **yapıldı.( Bursa’daki Bey Sarayı )
 * İlk defa **Sultan** unvanını kullandı.( Sultan’ül Guzat ( Gazilerin Sultanı)unvanını
   kullandı.)(2015 Müfredat Değişikliği)
 * **I.MURAT DÖNEMİ**
 * **Gazi Hünkâr** ve **Hüdavendigar **unvanlarıyla anıldı. Ahilerden Ankara’yı 
   aldı
 * Germiyanoğulları’nı çeyiz yoluyla, Hamitoğuları’nı para yoluyla satın aldı
 * 1363 yılında Bizans ile yapılan **Sazlıdere Savaşı** sonrası **Edirne** alınarak
   başkent yapıldı. Bunun üzerine Bizans Avrupa devletlerinden yardım isteyerek 
   bir **Haçlı İttifakı** oluşturdu.
 * **İlk Osmanlı-Haçlı Savaşı Sırp Sındığı Savaşı kazanıldı.** (1364)( Sırpsındığı’nın
   diğer adı I.Çirmen Zaferi olarak eklenmiştir.)
 * 1371 yılında ise **II.Çirmen Savaşı** ile Sırplar mağlup edildi.
 * 1389 da ise I.Kosova Savaşı Haçlılara karşı kazanıldı.Savaş meydanında gezen 
   I.Murat bir Sırplı tarafından şehit edildi.(Osmanlı tarihinde ilk ve son defa
   bir padişah savaş meydanında şehit edilmiştir.Bu olay üzerine Osmanlı diplomasi
   kurları değiştirilerek Padişah’a hiçbir yabancı devlet adamı ve elçinin yakınlaşması
   engellenmiştir.)
 * Bu savaşta ilk defa top kullanılmıştır.

**I.MURAT DÖNEMİ DİĞER GELİŞMELER**

 * Rumeli Beylerbeyliği kuruldu. (Manastır’da kurulan bu beylerbeyliğine Lala Şahin
   Paşa atanmıştır.)
 * İlk defa **sistemli olarak iskan** **ve tımar** politikası uygulanmıştır.
 * İlk defa kazasker, subaşı ve defterdar ataması yapıldı.
 * İlk defa Edirne’de Kapıkulu Ocağı kuruldu ve bu ocağa bağlı Acemioğlanlar, Yeniçeri
   ve Topçu ocakları kuruldu.
 * Kapıkulu ordusunun asker ihtiyacının karşılanması için Pençik sistemi (Mevlana
   Rüstem’in önerisiyle hayata geçirildi) uygulanmaya başlandı. Ancak Ankara Savaşı’ndan
   sonra ise “ Devşirme Kanunu” çıkarıldı.
 *  Pençik sistemi: Esir edilen beş kişiden birinin ücreti verilerek ve yaş farkına
   bakılmaksızın askere alındığı sistemin adıdır.
 * NOT: Osmanlı Devleti kuruluş yıllarında Bizanslı Tekfur(vali)larla dostça görünmüştür.
   Bu politikaya **Müdara **denilmiştir.Ayrıca Osmanlı Devleti Balkanlarda Kalp 
   kazanmak için **İstimalet** (Hoşgörü) politikasınıda uygulamıştır.
 * **YILDIRIM BAYEZIT**
 * İstanbul’u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır (1391-1401 yılları arasında dört defa
   kuşatmıştır.)
 * Bu kuşatmaların başarısız olma nedenleri ise şunlardır;
 * Karamanoğulları’nın iki defa isyan etmesi,
 * 1396 Niğbolu Savaşı’nın çıkması, (Savaş sonrası Eflak-Boğdan ( **Memleketeyn**)
   Osmanlı üstünlüğünü tanıdı. Bulgaristan tamamen Osmanlının eline geçti ve halife
   Yıldırım Bayezit’e  “**Sultanı İklimi Rum**” (Anadolu Memleketinin Sultanı) unvanını
   verdi.

Not: Kuşatmalara yardımcı olmak için Güzelcehisar yani Anadolu Hisarı yapılmıştır.

 * Doğu’da Timur tehlikesinin görülmesi.

NOT:Bayezit; Candaroğulları,Menteşeoğulları,Saruhanoğulları,Aydınoğulları ve Karamanoğulları’na
son vererek **ilk defa geniş ölçüde** Anadolu’da Türk siyasi birliğini sağlamıştır.

**1402 ANKARA SAVAŞI’NIN NEDENLERİ**

 * Timurdan kaçan beylerin (Karakoyunlular,Celayiroğulları) Osmanlı’ya sığınması
   ve Osmanlı’nın da bu beyleri Timura geri vermemesi.
 * Karşılıklı küfürlü mektuplar.
 * İkisininde Türk dünyası lideri olmak istemesi.
 * Beylikleri sona eren beylerin ve Akkoyunlular’ın Timur’un Anadolu’ya gelmesi 
   için kışkırtması.
 * Timur’un Sivas’ı işgal etmesi.

**ANKARA SAVAŞI’NIN SONUÇLARI**

 * Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu.
 * Yeni beylikler ortaya çıktı.
 * Yıldırım Beyazıt, eşi ve Mustafa ÇelebiTimur a esir düştü.
 * İstanbul’un alınması 50 yıl gecikmiştir.
 * Yıldırımoğulları arasında 1402-1413 yılları arasında taht kavgaları başlamıştır.
   Bu döneme Fetret yada “**Fasıl-i Saltanat**” denir.

NOT:Bu dönemde Anadolu Beyler beyliği kurulmuştur.Merkezi Kütahya’dır.Balkanlar’da
bu dönemde toprak kaybı olmamıştır.

 * **ÇELEBİ MEHMET**
 * Osmanlı devletinin ikinci kurucusu sayılır.
 * Kendisi döneminde Musa’yı destekleyen Şeyh Bedrettin İsyanı çıkmıştır.(Bu isyan
   Osmanlı Devleti’ndeki ilk dini nitelikli toplumsal ayaklanmadır.)
 * Bu dönemde Düzmece Mustafa isyanı çıkmıştır.
 * İlk defa Venedik devletiyle deniz savaşı yapılıp kaybedilmiştir.
 * **II.MURAT (Hayır Babası)**
 * Tahta çıktığında Macaristan üzerine sefer yapan Murat Anadolu’da Karamanoğulları
   isyan edince Macarlar ile  kuruluş döneminin en kötü antlaşması olan Edirne Segedin
   Antlaşması’nı imzalamıştır. Bu antlaşmaya göre Sırp krallığı kurulacak ve 10 
   yıl boyunca savaşılmayacaktır. Bunun üzerine II. Murat tahtını 12 yaşındaki oğlu
   II. Mehmet’e bırakmıştır. Ancak ufak yaştaki bir çocuğun tahta geçtiğini gören
   Avrupalılar Edirne Segedin’i bozup bir haçlı ordusu oluşturmuştur.Bunun üzerine
   devlet adamları yeniçerileri kışkırtıp (Buçuktepe İsyanı’nın çıkmasını sağlayarak(
   ilk yeniçeri isyanı))Fatih’in babasına bir mektup yollamasını sağladılar.Bunun
   üzerine  ordunun başına geçen II.Murat Varna Savaşı’nı sonrada II.Kosova Savaşı’nı
   Haçlılar’a karşı kazandı.

II. Kosova Savaşı’nın sonuçları ise şunlardır;

 * 1683 II. Viyana’ya kadar Osmanlı’nın üzerine bir haçlı ittifakı kurulamadı.
 * Balkanlar kesin Türk yurdu haline geldi.( Tarihteki Miryakefalon Savaşı ile sonuçları
   açısından benzerlikler gösterir.)

**OSMANLI DEVLETİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ**

 1. DEVLET YÖNETİMİ
 2. Hükümdar

-Görevleri:

 * Orduya komutanlık eder.
 * Divan-ı hümayuna başkanlık eder.(Fatih’e kadar.)
 * Herhangi bir şeyi yasaklar.( Yasakname)
 * Herhangi bir konuda emir verir (Ferman)
 * Herhangi bir konuda adaletsizliği giderir.(Adaletname)
 * Herhangi bir konuda kanun çıkarır.(Kanunname)
 * Herhangi bir konuda devlet memurunu göreve atar veya görevinden alır.(Beratname)
 * Herhangi bir devşirme çocuğu öldürebilir. (Kulluk hakkı)
 * Herhangi bir devlet memurunun mallarına el koyar. (Müsadere)

NOT:Padişahlar Cülus Töreni ile tahta çıkar ve Eyüp Sultan türbesinde kılıç kuşanırlardı.

**-Hükümdarlık Sembolleri **Otağ,nevbet,tuğ,tuğra,kotuz(sorguç),miğfer,sikke,hutbe,
tıraz(elbise),hilat(hediye),Çetr(şemsiye),menşur (halife onayı),berat (atama onayı),
cülus bahşişi,kılıç kuşanma,hattı hümayun vs…

**Hükümdarlık unvanları:**

Bey ,gazi,sultan,Hüdavendigar,han,padişah

**OSMANLI DEVLETİNDEKİ VERASET DEĞİŞİKLİKLERİ**

 * OSMAN BEY : Ülke hükümdar ve ailesinin ortak malıdır.
 * I.MURAT:Ülke padişah ve oğullarına aittir.(ilk değişiklik)
 * FATİH SULTAN MEHMET: Ülke bekası için kardeşine önlem alınabilir.
 * I.AHMET:Ülke en büyük (EKBER) ve en akıllı (ERŞED) erkek üye tarafından yönetilir.

NOT: Osmanlı şehzadeleri 12 yaşına geldiğinde ülke sancaklarına Vali olarak atanır.
Gittikleri zaman

 “**Çelebi**” unvanı alır. Şehzade sancakları ise Çorum, Çankırı, Bolu, Antalya,
Amasra, Amasya, Kütahya, Manisa ve Kefe’dir.( Anadolu dışındaki tek şehzade sancağıdır.)

**OSMANLI DEVLETİ MERKEZLERİ (BAŞKENTLERİ)**

 * Söğüt (1293)
 * Karacahisar(1303)
 * Bilecik(1317)
 * Bursa(1326)
 * İznik (1329)
 * Edirne(1363)
 * İstanbul(1453)

**OSMANLI DEVLETİ’NDE SARAYLAR**

 * Osmanlı devletinin ilk sarayı Orhan Bey döneminde Bursa da açılan Bey Sarayı’dır.
 * Osmanlı devletinin en uzun süre yönetim merkezi olan saray Topkapı Sarayı’dır.
 * **TOPKAPI SARAYI**
 * **BİRUN**
 * Dış kısımdır.
 * Elçiler kabul edilir.
 * Dıvan-ı hümayun toplantıları Babüssaadekapısındaki Kubbealtında yapılır.
 * **ENDERUN**
 * İç kısımdır.
 * Devlet memuru yetişir.Okul’dur.
 * Türk öğrencisi alınmaz. (Türk büroksasisi oluşmaması için)( Yahudiler ise devşirilmez.)
 * I.Murat tarafından 1363’te Edirne’de kurulmuştur.(2015 müfredat değişikliği)
 * **HAREM**
 * Kız kısmıdır.
 * Okul’dur.
 * Padişah ve ailesinin özel hayatını geçirdiği yerdir.

**DİVAN-I HÜMAYUN:**

 * Devlet ve millet sorunlarının tartışılıp karara bağlandığı ve en son söz hakkının
   padişaha olduğu bir bakanlar kuruludur.
 * Orhan Bey kurmuştur. II. Mahmut kaldırmıştır.
 * Alınan kararlara “Hüküm” ,hükümlerin kaydedildiği deftere “Mühimme” denir.
 * Bu hükümleri yazıya Tahvil, Rüus, Amedi ve Beylikçi kalemleri geçirir.
 * En son yargı organıdır. Herhangi bir davaya itirazı olan Gayrimüslim –Müslim 
   fark etmez divanın içinde bulunan “Kazasker”e başvurabilir. Bu yönüyle divan 
   Türk-İslam devletlerinde Divan-ı Mezalim’e benzer.
 * Alınan kararların dine uygunluğu Şeyhülislam tarafından denetlenir.

 * **Sadrazam (Vezir-i azam)**
 * Padişahtan sonra gelen en yetkili devlet adamıdır. Padişahın mührünü taşır. Padişahın
   sefere çıkamayacağı zaman “ Serdarı Ekrem” unvanıyla ordunun başına geçer. Sadrazamın
   yerine ise **Sadaret Kaymakamı** bakar.
 * **Kubbealtı Veziri**
 * Günümüzün bakanıdır. Devlet işlerinde yardımcı olur. Sayıları zamanla artmıştır.(
   Sınırların genişlemesine bağlı olarak devletin iş yükü arttığı için.)
 * **Kazasker**
 * Günümüzün milli eğitim ve adalet bakanıdır. Müderris ve kadı ataması yapar(taht
   kadılar hariç).Doğuştan Müslüman olmak zorundadır. Divana gelen davalara son 
   şeklini verir. Tuttuğu devlete “Ruznamçe” denir. Rumeli ve Anadolu olmak üzere
   sayıları iki tanedir.
 * **Nişancı**
 * Devletin yazışma işlerinden sorumludur.İlk defa Fatih zamanında atanmıştır.Örfi
   hukukun Divan’daki temsilcisidir.Yazılı belgelere padişahın tuğrasını çeker.Tapu
   ve kadastro işleri ile ilgilenir.Fethedilen bölgelerin sosyoekonomik yapısı ve
   demografik yapısını “Tahrir” defterlerine kaydeder.
 * **Reisülküttab**
 * 17.yy da Nişancı’dan ayrılarak devletin dış yazışmalarından sorumlu hale getirildi.
 * **Defterdar**
 * Günümüzün maliye bakanıdır. Bütçe yapar. Paranın değerini korur, kapıkulu ulufelerini
   dağıtır ve hazinenin anahtarını taşır. Rumeli ve Anadolu olmak üzere sayıları
   iki tanedir.
 * **Kaptanı Derya**
 * Kanuni Sultan Süleyman zamanında divana üye oldu. Denizcilik ile ilgili kanunların
   çıkmasını hazırladı.
 * **Yeniçeri Ağası**
 * Rütbesi vezir ise divan toplantısına katılır. Ordunun durumu hakkında bilgi verir.
 * **Şeyhülislam**
 * Divanda alınan kararların dine uygun olup olmadığı hakkında “**İfta**” (Fetva)
   verir.18.yy da divana üye oldu. Protokolde Sadrazamla eşittir.İlmiye sınıfının
   başkanıdır.Atamasını padişah yapmıştır.

**YÖNETİCİ SINIFLARI**

 * SEYFİYE (YÖNETİCİ+ASKER)
 * PADİŞAH
 * SADRAZAM
 * VEZİR
 * BEYLER BEYİ (VALİ)
 * SANCAK BEYİ(KAYMAKAM)
 * Subaşı
 * Yeniçeri ağası
 * Kaptan-ı derya
 * Levent
 * Tımarlı sipahiler
 * **İLMİYE ( DİN+HUKUK+EĞİTİM)**
 * ŞEYHÜL İSLAM (Başkanıdır.)
 * İMAM
 * MÜEZZİN
 * KAZASKER
 * KADILAR
 * NAİBLER
 * MÜDERRİS
 * MUİD
 * **KALEMİYE SINIFI (YAZICI /MEMUR)**
 * DEFTERDAR
 * NİŞANCI
 * REİSÜL KÜTTAP
 * KATİPLER

 * **İSTANBUL TEŞKİLATI**

| İSTANBUL | YÖNETİCİSİ | 
| BOĞAZLAR | K.DERYA | 
| GÜVENLİK | Y.AĞASI | 
| ADALET | TAHT KADISI | 
| BELEDİYE İŞLERİ | ŞEHREMİNİ | 
| GENEL | SADRAZAM |

**TAŞRA TEŞKİLAT**

| BİRİM | ADALET | GÜVENLİK | YÖNETİCİ | 
| EYALET | KADI | SUBAŞI | BEYLERBEYİ | 
| SANCAK | KADI | SUBAŞI | SANCAK BEYİ | 
| KAZA | KADI | SUBAŞI | KADI | 
| KÖY | NAİB | YİĞİT BAŞI | KETHÜDA |

**EYALETLER:**

 * **SALİYANELİ EYALETLER** (**Yıllıklı,maaşlı**)
 * Merkeze uzak yerlerdir.
 * İltizam sistemi ile vergi alınır.(İhale yoluyla vergi toplamaya “**İltizam**”
   ihaleyi kazanana “**Mültezim**” denir.
 * MISIR,TRABLUSGARP,TUNUS,CEZAYİR,FAS,HABEŞ ve YEMEN bu eyaletler içindedir.
 * **SALİYANESİZ EYALETLER ( Maaşsız Eyaletler)**
 * Merkeze yakın yerlerdir.
 * Yöneticileri devletten maaş almaz.
 * Tımar sistemi uygulanır.
 * Vergiler ve devlet memurlarının maaşları topraktan elde edilen gelirlerle karşılanır.
 * ANADOLU, RUMELİ, MARAŞ, BUDİN, BASRA, BAĞDAT, SİVAS, KARAMAN, KÜTAHYA, ERZURUM
   vs.bu eyaletler içindedir.
 * **İMTİYAZLI EYALETLER** (**Ayrıcalıklı**)
 * KIRIM,EFLAK,BOĞDAN,ERDEL HİCAZ-MEKKE-MEDİNE( En imtiyazlısıdır.Vergi vermezler
   askere gitmezler.)
 * **HUKUK**

Osmanlı devleti nin hukuk sistemi oluşmasında;

 * Fethedilen yerdeki uygulamalar
 * İslam’ın getirdiği esaslar
 * Orta Asya Türk gelenekleri etkili olmuştur.

| KADI | BÖLGELR | ATAYAN | 
| TAHT KADISI | BURSA/EDİRNE/İSTANBUL | PADİŞAH | 
| MEVLEVİYET KADISI | DİĞER YERLER | KAZAASKER |

**NOT:İlk kadı atamasını Osman Bey yapmıştır.İlk atanan kadı Dursun Fakih’tir.**

TANZİMAT ÖNCESİ MAHKEMELER(KLASİK DÖNEM)

 * Şeri (Müslümanların davalarına bakar.)
 * Konsolosluk (Fransa’ya verilen kapitülasyonlarla ortaya çıktı.Fransız tüccarların
   davasına bakar.)
 * Cemaat  ( Gayrimüslimlerin davalarına bakar.)
 * Osmanlı Devleti’nde kanun çıkma sırası şöyledir; Divan üyeleri gündeme alır.Nişancı’ya
   yazdırılır.Divan toplantısında kararı alınır.Daha sonra padişaha sunulur.Padişah
   onay verirse Mühimme defterine yazılır ve ülke geneline ferman olarak duyurulur.
 * **SOSYAL HAYAT**

Osmanlı toplumu din esasına göre bölerek yönetmiştir. Bu sisteme **millet sistemi**
denir. Ayrıca toplum düzeninin sağlanması amacıyla **hakkaniyet çemberi** kullanılır.
Bu çembere göre sağlanması en gerekli şey adalettir.Bu çemberin unsurları şunlardır;
Devlet,kanun,millet,servet,ordu,hükümranlık(mülk) tır.

 * Darülaceze: yoksullar veya düşkünler evi
 * Darüşşafaka: çocuk yurtları
 * Darüleytam: yetim yurdu
 * Darülbedayi: tiyatro
 * Darülelhan: konservatuar
 * Hilali Etfal: çocuk hastanesi
 * Vakıf gureba:kimsesizler hastanesi

**TEREKE DEFTERİ**:Osmanlı Devleti içinde aile yapısı mirasçıların durumu,çocuk 
sayısı çift evliliklerin hangi amaçla yapıldığının yazıldığı defterdir.Kadılar tutar
kısaca aile yapısının durumu öğrenilir.

 * **TOPRAK YÖNETİMİ**
 * **MİRİ TOPRAK**
 * **PAŞMAKLIK:**Geliri padişahın annesi ve kızlarına ayrılan topraklardır.
 * **YURTLUK:** Geliri sının boylarında oturanlara ayrılan topraklardır.
 * **OCAKLIK:**Geliri kale muhafızlarına ve tersanecilere ayrılan topraklardır.
 * **MALİKANE**:Geliri devlete yararlılık gösterenlere ayrılan topraklardır.
 * **MUKATAA**:Geliri doğrudan hazineye aktarılan topraklardır. (İltizam usulünün
   uygulandığı topraklardır.)
 * **VAKIF:**Geliri kamu yararına veya dini sosyal kurumlara ayrılan topraklardır.
 * **DİRLİK**:Geliri devlet memurlarına ve komutanlara ayrılan topraktır.kendi içinde
   3’e ayrılır.
 * **HAS**: Geliri 100.000 akçeden fazla olan topraklardır. Padişah ve divan üyeleri
   ile beylerbeyi ve sancakbeyine ayrılır.
 * **ZEAMET:**Geliri 20.000-100.000 akçe arasındaki arazidir.beylerbeyi,sancakbeyi,
   müderris,naib,tabibe ayrılır.
 * **TIMAR:** Geliri 3.000-20.000 akçe arasındadır.En düşük devlet memuruna verilir.
 * **MÜLK ARAZİ**
 * ÖŞRİ: Müslümanlara ayrılan topraklardır.
 * HARACİ: Gayrimüslimlere ayrılan topraklardır.
 * **EĞİTİM**
 * **ÖRGÜN EĞİTİM**
 * **SARAY**
 * ŞEHZADEGAN MEKTEBİ: 7 yaşına geldiğinde şehzadeler **Badi Bismillah** olarak 
   ilk derse başlarlar.
 * ENDERUN
 * HAREM
 * **SIBYAN MEKTEBİ** (Çocuk Mektebi)
 * **MEDRESE**

**Osmanlı devletinin ilk medresesi Orhan Bey döneminde İznik’te açılan İznik Orhaniyesi’dir.
Ancak bu medrese günümüze ulaşmamıştır.

**Osmanlı Devleti’nden günümüze kalan en eski medrese ise Süleyman Paşa Medresesi’dir.

**Medrese atanan ilk müderris Davud-u Kayser’dir.

**Fatih döneminde ise dönemin Yüksekokulu sayılan günümüzdeki İlahiyat Fakültesi
ayarında **Sahn-ı Seman** **Medresesi** açılmıştır.Bu medreseye öğrenci temini içinde**
Tetimme Medreseleri** açılmıştır.

**Kanuni döneminde ise İstanbul’da Süleymaniye Medreseleri açılmıştır.

** Medreselerdeki akademik kariyer basamakları ise şöyledir;

**SOFTA **–**DANİŞMEND** – **MUİD **( Müderris  yardımcısı veya stajyer öğretmen)–**
MÜLAZIM** (Atanmayı bekleyen Öğretmen) – **MÜDERRİS **( Öğretmen )

**İHTİSAS MEDRESELERİ**

 * DARÜTTIP:Tıp fakültesi
 * DARÜLHENDESE:Mühendislik okulu
 * DARÜLKURRA:Kuran öğrencisi yetiştirir.
 * DARÜLHADİS:Hadis öğrencisi yetiştirir

**YAYGIN EĞİTİM**

 * CAMİLER VE MESCİTLER
 * TEKKE VE ZAVİYELER
 * ESNAF TEŞKİLATI

**OSMANLI BİLİM İNSANLARI**

 * **KADIZADE-İ RUMİ: **ALİ KUŞÇU ve ULUĞ BEY’in hocasıdır. Astronomi ve matematik
   ile uğraşmıştır.
 * **MOLLA FENARİ: **II. Murat zamanında yaşamıştır. Osmanlı devletinin ilk Şeyhülislamı’dır.
 * **ALİ KUŞÇU:** F.S.M zamanında yaşamıştır. Akkoyunlar’da elçi iken Osmanlı’ya
   gelerek Ayasofya medresesi müderrisliğini yapmıştır. İstanbul’un ilk enlem ve
   boylamını hesaplamıştır.
 * **ALTUNCUZADE:** F.S.M zamanında yaşamış idrar yollarına yönelik çalışmalar yapmıştır.
 * **SABUNCUOĞLU ŞERAFETTİN:** F.S.M zamanında yaşamıştır. Osmanlının ilk ve en 
   ünlü cerrahıdır. Kitabül Cerrahiyet’ül Haniyye adlı eserini Fatih’e sunmuştur.
   Kendisi deneysel farmakolojinin öncüsüdür.
 * **AKŞEMSEDDİN: **Mikroplarla uğraştı. Fatih’in hocasıdır.
 * **PİRİ REİS:** K.S.S zamanında yaşamış Kitab’ül Bahriye’yi yazdı. Bu eserinde
   Amerikan’ın keşfi ve dünya haritasından ve dünyanın yuvarlaklığından bahsetti.
   Çizdiği ilk dünya haritasını **Yavuz Sultan Selim’e** sunmuştur. Hint deniz savaşında
   ki başarısızlığından dolayı idam edilmiştir.
 * **SEYDİ ALİ REİS:** K.S.S zamanında yaşamış Kitab’ül Muhit (yön kitabı) ve **
   Mirat’ül memalik** (Ülkelerin Aynası) (Hint denizi seferi sırasında yazmıştır.)
   adında eserleri bulunur.
 * **EBU SUUD EFENDİ:** K.S.S zamanında yaşamıştır..Ünlü fıkıhçıdır.
 * **TAKİYÜDDİN MEHMET **III. Murat zamanında yaşamış Osmanlı devleti ilk rasathanesini(
   gözlem evi) açmıştır. Kendisi otomatik makineler üzerine Osmanlı’da ilk eser 
   verendir.
 * **EVLİYA ÇELEBİ:**17.yy yaşamıştır. Seyahatname adlı eseri vardır.
 * **KATİP ÇELEBİ:**17.yy yaşamıştır. Bibliyograf’tır. Keşfü Zünun ( Merak edilen
   şey ) adlı serinde 15000 yakın eseri künyesiyle birlikte vermiştir. Avrupa’da**
   Hacı Kalfa** ve **Hacı Halife** olarak bilinir. Cihannüma adında da bir Coğrafya
   eseri bulunmaktadır.
 * **LAGARİ HASAN ÇELEBİ**: IV. Murat **zamanında** yaşamış insanlık tarihinin ilk
   roketle uçan insanıdır.
 * **HEZARFEN AHMET ÇELEBİ:** IV. Muratzamanında yaşamış insanlık tarihinin ilk **
   başarılı uçuşunu** yapan insandır.** Dünya tarihinde ilk uçuş denemesini yapan
   Abdullah ibni Firnas’tır. (2015 müfredat değişikliğidir.)**
 * **KOÇİ BEY:** IV. Muratzamanında yaşamıştır. 17.yy da devletin durumunu, yapılacak
   ıslahatları belirlemek amacıyla rapor ( risale )yazmıştır.
 * **HUMBARACI AHMET PAŞA:** I.Mahmut zamanında yaşamıştır. Osmanlı Devleti’ne gelen
   ilk batılı teknik uzmandır. Topçu ocağını ıslah etmiştir.
 * **NAİMA:**18.yy da yaşamıştır. Osmanlı Devleti’nin ilk resmi tarihçisidir( Vakanüvist).
   Son resmi tarihçi ise Abdurrahman Şeref Efendi’dir.
 * **AHMET CEVDET PAŞA:**19.yy da yaşamış batı tarzında bir devlet adamıdır. Mecelle’yi
   yazmıştır. Kısas-ı Enbiya ( Peygamberler Tarihi) ve Tarih-i Cevdet adında bir
   kitap yazmış ve bu eserini Sultan Abdülmecid’e sunmuştur.

 * **ORDU:**

İlk düzenli orduyu Orhan Bey kurdu .(yaya ve müsellem)Ancak bu ordunun fetih hareketlerine
yetişememesinden dolayı Kapıkulu Ocakları kuruldu. Bu ocağın özellikleri ise şunlardır;

 * I.Murat kurmuştur
 * Asker ihtiyacını PENÇİK (esir edlien her 5 kişiden birinin askere alındığısistem)
   ve DEVŞİRME usulleriyle (her Hristiyan ailelerden gönül rızası alınarak Müslümanlaştırıp
   asker ve memur ihtiyacını giderme sistemi) karşılanmıştır
 * Bu sınıfa bağlı olan askerler merkezde bulunur.
 * Evlenemezler
 * Askerlik dışında başka bir işle uğraşamazlar
 * Bu sınıftaki askerler her padişah değişikliğinde CULÜS bahşişi alırlar ve her
   3 ayda 1 de ULUFE  adında maaş alırlar
 * En etkli ocağı YENİÇERİDİR.ilk defa EDİRNEDE kurulan YENİÇERİNİN sefere çıkmadan
   önce okudukları duaya **GÜLBANK** denir.
 * **KARA KUVVETLERİ**
 * KAPIKULUOCAĞI
 * Acemioğlanlar:herkesin ilk geldiği yer
 * Yeniçeriocağı:ordunun vurucu kısmı
 * Cebeci ocağı:silah bakım ve onarım
 * Topçu ocağı:top yapar
 * Toparabalarıocağı:top arabası yapar
 * Humbaracı ocağı:ateşli silahlar yapar.
 * EYALET ASKERLERİ
 * Ordunun en kalabalık sınıfıdır.
 * Tımar toplayarak geçimini sağlar
 * XVII.yy dan itibaren bozuldu
 * XVII yy a kadar askere tımarlı sipahi XVII dan itibaren ise SEKBAN veya SARUCA
   denilir
 * YARDIMCI KUVVETLER
 * Beşliler (her 5 erkekden biri)
 * Sakalar (sucu)
 * Turnalar(haberci)
 * Deliler(cesaretli)
 * Akıncılar (sınır boylarını korur)
 * Gönüllüler
 * Azaplar(bekar erkek)
 * Yaya ve müsellemler
 * Bostancı ocağı
 * **DENİZ KUVVETLERİ**
 * Karesioğullarına son vererek denizci oldu
 * Komutanına –kaptan-ı derya askerine –levent denir
 * Gelibolu;Rusçuk,Edincik,Sinop,Samsun,Tarabzon,Karasamürsel,İzmir,Antalya da tersaneler
   açıldı
 * FSM zamanında KARADENİZ,Kanuni S.S zamanında ise AKDENİZ bir türk gölü oldu
 * En ünlü denizcileri;
 * Envenos Gazi
 * Hacı İlbey
 * Baltaoğlu Süleyman
 * Turgut Ali Reis
 * Piyale Paşa
 * Kemal Paşa
 * Barbaros Hayrettin Paşa
 * **EKONOMİ**
 * Gelenekçilik:Arz talep dengesi gözetilerek malın üretilmesidir.Yani ihtiyaca 
   göre mal üretilir
 * İaşecilik:bir malı ülkede bulundurma durumudur.
 * **FİSKALİZM:** gelirleri en üstte giderleri en düşüğe azaltmayı benimseyen ekonomik
   anlayış
 * Merkantilizm:zenginliğin ölçüsünün toprak değilde altın ve gümüş gibi değerli
   madenlerle ölçüldüğü sistemdir.osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemiştir
 * Narh sistemi:eksik rekabet şartlarından dolayı devletin fiyatlarına müdahale 
   etmesi demektir
 * Gedik:iş yeri açma ruhsatı
 * Lonca teşkilatı:Ahilikten farkları; Gayrimüsliminde üye olması ve cihata katılım
   olmayışıdır.başında bulunana ŞEYH veya PİR denir
 * Loncanın devlette ve snafla ilişkisini KETHÜDALAR sağlar
 * Esnafı MUHTESİPLER denetler
 * Esnafları YİĞİTBAŞLARI korur.
 * Malın kalitesini ise **EHLİ HİBRELER **yapar .devlete fiyatlandırma konusunda
   yardımcı olur.
 * MEZİL TEŞKİLATI: Kervanlar arası haberleşmeyi sağlar
 * DERBENT TEŞKİLATI:Yollarda köprü ve geçitlerde devlet için vergi alan ve bu köprü
   ve geçitlerin bakım ve onarımını yapan teşkilattır.
 * MEKKARİ (TÜCCAR) TAİFESİ :özel ulaşım şirketleridir.Tücarlara Lojistk destek 
   sağlar
 * HİRFET TEŞKİLATI :Küçük esnafın oluşturmuş olduğu birlğe verilen addır.
 * BEYTÜLMAL EMİNİ:Kamu haklarını korumakta sorumlu devlet görevlisi
 * ŞEHREMİNİ:Belediye işlerinden sorumlu

**PARALAR**

| **BASAN PADİŞAH** | **CİNSİ** | **İSMİ** | 
| OSMAN BEY | BAKIR | AKÇE | 
| ORHAN BEY | GÜMÜŞ | AKÇE | 
| FSM | Altın | SİKKE-İHASENE | 
| S.ABDÜLMECİT | KAĞIT | MECİDİYE(KURUŞ) | 
| DEMİR | SULTANİ |

 ** VERGİ**

 1.  **ŞERİ VERGİLER**
 2.  ÖŞÜR:Müslümanların ürünlerinden  peşin olarak 1/10 oranında alınan vergi
 3.  HARAÇ:gayrimüslimlerin ürünlerinden peşin olarak 2/10 oranında alınan vergi
 4.  İSPENÇ:Gayrimüslimlerin ödediği arazi vergisi
 5.  CİZYE:gayrimüslimin askere gitmemesi karşılığı ödediği vergi
 6.  AĞIL:Hayvan (küçükbaş) barınaklarından alınan vergi
 7.  AĞNAM:küçükbaş hayvanlardan alınan vergi
 8.  **ÇİFTHANE:****bir köylünün bir çift öküzüyle devlete ait olan tarlayı sürdüğü
     kada ödediği vergi**
 9.  ÇİFTBOZAN:mazeretsiz 2 yıl üst üste ekmeyenden alınır.3.yıl ekmezse toprak linden
     alınır
 10. İHTİSAB:panayır vergisidir.(esnaftan alınan vergidir
 11. İLTİZAM GÜMRÜK VE MEDEN:İhale bedeli ve gümrük ve madenlerden alınır.(iltizam :
     tımar sisteminin önemini kaybetmesine neden olur askeri yapı zayıflar.)
 12. **ÖRFİ VERGİLER**
 13. İMDADİYE SEFERİYE:seferdeyken alınır
 14. İMDADİYE HAZARİYE:barış zamanı alınır
 15. İANE-İ CİHADİYE:cihad zamanı alınır
 16. İZNİ SEFİNE:boğazlardan geçiş vergisi
 17. KÜREKÇ:İgemilerdeki kürekçilerden alınır
 18. AVARIZ:olağanüstü durumlarda alınır.devletin paraya ihtiyaç duyduğu zamanlarda
     alınır.
 19. DERBENT:köprü yol ve geçitlerden alınır
 20. BAC:pazarlardan alınır.
 21. **MİMARİ VE SANAT**
 22. **MİMARİ**
 23. SARAYLAR
 24. OSMANLI DEVLETİNİN İLK SARAYI Orhan Bey döneminde açılan BEY SARAYI dır (BURSA)
 25. Een uzun süre yönetim merkerzi olan sarayımız TOPKAPI SARAYI
 26. İlk ısıtmalı sarayımız İSHAK PAŞA sarayı(VAN) (19 YY)
 27. Batı tarzında yapılan ilk sarayımız DOLMABAHÇE SARAYI (19 YY)
 28. 2.Abdülhamitin yönetim merkezi olarak kullandığı saray YILDIZ SARAYI(19 YY)
 29. BEYLERBEYİ ve ÇIRAĞAN sarayı da vardır (19 YY)
 30. CAMİLER
 31. Osmanlı devletinin ilk camisi İZNİK HACI ÖZBEK CAMİSİ
 32. Mimar Sinanın camileri ise
 33. ÇIRAKLIK:ŞEHZADE CAMİİ (İSTANBUL)
 34. KALFALIK:SÜLEYMANİYE CAMİİ (İSTANBUL)
 35. USTALIK:EDİRNE SELİMİYE CAMİİ
 36. Osmanlıda batı tarzında yapılan ilk cami:istanbulda bulunan NURU OSMANİYE camiisidir
 37. 4 ve 6 minareli camilere sadece Osmanlı devletinde rastlanır
 38. MAVİ CAMİ(blue mosque)(sultan Ahmet cami)Mimar sinanın öğrencisi SEDEFKAR MEHMET
     AĞA yapmıştır
 39. **SANAT**
 40. HAT:Arapçayı güzel yazma sanatıdır.hattın en önemli temsilisi hattatların kıblesi
     ünvanlı ŞEYH HAMDULLAH tır(ilk büyük türk hattatı AMASYALI YAKUT) Hafız Osman,
     Hattat Osman ve Ahmet Karasari ünlü hattatçılardandır.
 41. MİNYATÜR:Uğraşana NAKKAŞ denir.Resmin yerini almıştır.Perspektif kurallarına uyulmayan
     ve içindeki insani figürlerin boyutlarını statüye göre değişen sanat dalıdır.en
     önemli nakkaşlar ;MATRAKÇI NASUH (XVI),NAKKAŞ ,LEVNİ(XVIII),NAKKAŞ SİNAN BEY (
     Gül koklayan Fatih )
 42. Tezhip:ktap süsleme sanatıdır.Uğaraşana Müzehhip denir
 43. Resim:
 44. Portresini yaptıran ilk padişah F.S.M tir(İtalyan sanatçı bellini yaptı)
 45. 2.Mahmut ise portresini devlet dairelerine astırdı
 46. Osmanlıda ilk resim sergisin ŞEKER AHMET PAŞA açtı
 47. KAPLUMBAĞA TERBİYECİSİ ve SİLAH TACİRLER tabloları ile ise OSMAN HAMDİ BEY (müzecilik)
     ünlendi.
 48. MÜZİK
 49. ITRİ (XVII YY SONU XVIII BAŞI),DEDE EFENDİ,TAMBURİ CEMİL BEY ünlü bestekarlardır
 50. Osmanlı da batı tarzı müzik dersi alan ilk padişah SULTAN ABDÜLMECİT tir.
 51. KALEMİÇİ:sadece mimaride kullanılır
 52. ÇİNİCİLİK:İstanbul,İznik,Bursa ve Kütahya önemli Çini merkezleridir

**YAZI DİL VE EDEBİYATI**

 1. SÖZLÜ EDEBİYAT:Karacaoğlan (17.yy),Dadaloğlu,Köroğlu önemli sözlü edebiyatçılarıdır.
 2. YAZILI EDEBİYAT :Baki,Nebi,Nabi,Nefi(17.yy sihamı kaza (kaza okları),Fuzuli(leyla
    ile mecnun),Nedim(lale devri şairi)

****MATRAKÇI NASUH :BEYAN-I MENAZİL-İ SEFER-İ IRAKEYN**