# SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ

- Bağlantı: https://eegitimim.com/soguk-savas-donemi/
- Yayımlanma: 2026-05-07T08:40:02+03:00
- Yazar: admin

      II. Dünya Savaşı’nda sonra dünyada bir kere daha güçler dengesi değişti.

Dünya tekrar iki kutba ayrılarak uzun yıllar her alanda birbirlerine üstünlük sağlamak
isteyen **SSCB** ile **ABD** arasında yaşanacak ‘**Soğuk Savaş**’ dönemini başlattı.
Bu sürecin içinde yer almak istemeyen ve yeni bağımsızlığını kazanan devletler ise
Üçüncü Dünya’ya da ‘**Bağlantısızlar’ **adı verilen bir blokta yer almayı tercih
ettiler.          

**A. BLOKLARIN KURULUŞU**

**1. Doğu Blok’unun Kurulması**

SSCB savaş sonunda ise işgal ettiği bölgelerden çekilmeyerek kendi rejimini yaymaya
başladı. Özellikle Bulgaristan, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan ve Romanya’da 
muhaliflerin tasfiye edilmesini sağlayarak kendine yakın uydu devletler kurdu. Savaş
sırasında işgal ettiği Berlin’den ise diğer işgal eden devletler olan İngiltere,
Fransa ve ABD’nin baskılarına rağmen çıkmadı. Buda ‘**Berlin Buhranı**’nın çıkmasına
neden oldu. Berlin aylarca SSCB tarafından abluka altına alındı. Bunun üzerine işgalci
devletler ise işgal ettikleri bölgeleri birleştirerek **Federal Alman Cumhuriyeti**’
ni kurdu. SSCB ise bu gelişmeler üzerine kendi işgal bölgelerinde kendine bağlı **
Demokratik Alman Cumhuriyeti**’ni kurdu. Çok sayıda kişinin Federal Almanya tarafına
geçmesi üzerine SSCB tarafından **Berlin Duvarı** inşa edildi ve böylece gerginlik
sona erdirildi.

 1. **Doğu Bloğu İçerisindeki Gelişmeler**

Sovyet Rusya’nın destek verdiği **Mao Zedong** 1949 yılında **Çin Halk Cumhuriyeti’**
ni kurdu.

Kore ise Yalta Konferansı’nda alınan bir kararla 38. Enlem sınır olmak kaydıyla 
Güney ve Kuzey olarak ikiye ayrıldı. 1948’de ABD destekli Güney Kore’de cumhuriyet,
SSCB destekli Kuzey Kore’de ise komünist rejim kuruldu.

Küba’da ise **Fidel Castro** Batista’ya karşı verdiği uzun mücadelelerden sonra 
kendi hükümetini kurdu. Ancak ABD Fidel Castro hükümetini desteklemedi.

**Sovyet Modeline Göre Ekonomik ve Sosyal Düzenin Kurulması**

**SSCB**, **Yugoslavya**, **Romanya**, **Macaristan**, **Polonya**, **Bulgaristan**,**
Çekoslovakya**, **Fransa** ve **İtalya** komünist partilerin liderleriyle işbirliği
yaparak 1947’de **Cominform**’u (Kominform) kurdular.

Yine komünist ülkeler 1949 yılında ekonomik işbirliği ve dayanışma amacıyla **Comecon**’
u (Komekon) kurdular. Bu kuruluşa **SSCB**, **Romanya**, **Macaristan**, **Polonya**,**
Bulgaristan**, **Çekoslovakya** öncülük ederken daha sonra **Arnavutluk**, **Demokratik
Almanya**, **Moğolistan** ve **Küba**’da katıldı. 1949 yılında ise NATO’nun askeri
etkinliklerini artırması sonucu

1955’te **SSCB**, **Arnavutluk**, **Romanya**, **Macaristan**, **Polonya**, **Bulgaristan**,**
Çekoslovakya** ve **Demokratik Almanya** tarafından **Varşova Paktı** kuruldu.

 * **Sosyalist Blokta Sarsıntılar**
 * **SSCB – Yugoslavya İlişkileri**

      Moskova’nın tam denetimine girmek istemeyen Yugoslavya **Tito**’nun önderliğinde
SSCB’ye karşı çıkmaya başladı. Bunun üzerine Yugoslavya 1948 yılında Cominform’dan
çıkartıldı.      

 * **SSCB – Macaristan İlişkileri**

      Ekonomik sıkıntılar yaşayan Macar işçileri 1953’te **İmre Nagi** önderliğinde
ayaklandılar. Mecbur kalan SSCB İmre Nagi’yi ülkenin başbakanı olarak atadı.. SSCB
İmre Nagi’yi başbakan yapmasına rağmen ayaklanmayı durduramayınca **Budapeşte**’
yi işgal etti.

**SSCB – Çekoslovakya İlişkileri**

      1967’de ise **Aleksander Dubcek** liderliğinde ‘**insancıl komünizm**’ hareketi
başladı. Bu hareketin amacı, **komünist sitemin baskıcı değil insan haklarını esas
alarak uygulanmasıydı**. Bu hareketi çıkarlarına aykırı bulan SSCB,1968 yılında 
Çekoslovakya’yı işgal ederek ‘**insancıl komünizm**’ hareketine son verdi.

**2.** **Batı Blokunun Kurulması**

 1. **Truman Doktrini (1947)**

      ABD başkanı **Harry Truman** SSCB’nin yayılmacı politikasına karşı ortaya 
konulan ABD dış politikasında değişikliktir. Buna göre Truman, **dünyanın iki bloğa
ayrıldığını**, **SSCB** – **ABD** mücadelesinin başladığını, Avrupa’da eskiden etkin
bir devlet olan **İngiltere’nin yerini ABD’ye bıraktığını** söylemiştir.

 * **Marshall Planı (1948)**

      II. Dünya Savaşı’ndan zarar gören ve SSCB tehditlerine maruz kalan 16 Avrupa
devletine yapılan ‘**Dış** **Yardım Kanunu**’nun bilinen ismidir. Bu yardımları 
alan ülkeler arasında **Türkiye** ve **Yunanistan**’da bulunmaktadır. Marshall Planı
doğrultusunda **16 Avrupa ülkesi **kendi aralarında ‘**Avrupa Ekonomik ve İşbirliği
Antlaşması’**nı imzalamıştır.

 * **NATO’nun Kuruluşu (1949)**

      SSCB’nin Avrupa’da yayılmacı politikasına karşı **İngiltere**, **Fransa**,**
Hollanda**, **Belçika** ve **Lüksemburg** bir araya gelerek ‘**Batı Avrupa Birliği’**
ni kurdular. Ancak SSCB’ye güçleri yetmeyen bu devletler ABD’nin bu savunma paktını
desteklemesin istediler. Bunun üzerine **ABD**, **İngiltere**, **Fransa**, **Belçika**,**
Hollanda**, **Lüksemburg**, **Danimarka**, **İzlanda**, **Norveç**, **Portekiz**,**
Kanada** ve **İtalya** bir araya gelerek ‘**Kuzey Atlantik Savunma Örgütü’**nü kurudular.
Kuruluşa **Türkiye** ve **Yunanistan** **1952** senesinde üye olmuşlardır.

 * **Avrupa Konseyi’nin Kuruluşu (1949)**

**      İngiltere**, **Fransa**, **Belçika**, **Hollanda**, **Lüksemburg**, **Danimarka**,**
Norveç**, **İsveç**, **İrlanda** ve **İtalya** tarafından **5 Mayıs 1949**’da kurulmuştur.
Konseyin amacı, üye ülkeler arasında başta ekonomi olmak üzere insan hakları, hukuk,
medya, sağlık, eğitim, kültür, spor ve benzeri birçok konuda işbirliği yapmaktır.
Konseye **Türkiye**’de 1949’da üye olmuştur.

 * **Avrupa Ekonomik Topluluğu ( AET ) (1951)**

      Avrupa ülkeleri arsında birlik oluşturmasını amaçlayan bu girişimin öncülüğünü
Fransız Dış İşleri bakanı **Schuman** tarafından 1950’de ortaya atıldı. Schuman 
Fransız ve Alman kömür ve çelik üretimini denetleyecek bir örgütün kurulmasını istedi.
Bunun üzerine **Almanya**, **Fransa**, **Belçika**, **Hollanda**, **İtalya** ve **
Federal Almanya** bir araya gelerek 1951’de ‘**Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’**
nu kurdular. Girişimin başarıya ulaşmasıyla daha geniş bir ekonomik birleşmeyi hedefleyen
Avrupa ülkeleri bu seferde **1957** yılında yaptıkları **Roma Antlaşması** ile de‘**
Avrupa Ekonomik Topluluğu**’nu kurdular.

**B. PAYLAŞILAMAYAN ORTA DOĞU**

 1. **İsrail’in Kuruluşu **(**1948**)

İngiltere Dışişleri Bakanı **Balfour**’un 2 Kasım 1917’de Siyonist Federasyonu Başkanı’na
gönderdiği mektupla Filistin’de bir Yahudi Devleti’nin kurulduğunu kabul etmesi 
ve bölgeye Yahudi göçüne izin veren tarihi ‘‘**Balfour Deklarasyonu**’’ydu. Bu tarihten
sonra Filistin’e yüz binlerce Yahudi göç etti. II. Dünya Savaşı’nda bu sorun 1947
yılında Birleşmiş Milletlere götürüldü. Birleşmiş Milletler ise yaptığı toplantı
sonrasında Filistin topraklarında iki devletli bir yapının oluşturulmasını ve Kudüs’ünde
tarafsız bir şehir olması kararını verdi. İngiltere’nin **1948**’de Filistin üzerindeki
mandasını kaldırmasıyla Yahudiler **İsrail Devleti**’nin kurulduğunu ilan ettiler.
Bu devleti ilk tanıyan devlet ise **ABD** oldu.

**NOT:** İsrail Devleti’nin ilk tanıyan devlet **ABD**, ilk tanıyan Müslüman ülke**
Türkiye**, ilk tanıyan Arap devleti ise **Mısır** olmuştur.

**2**. **Eisenhower Doktrini**

      Mısır devlet başkanı **Nasır**’ın Süveyş Kanalı’nı millileştirdiğini açıklamasıyla**
Süveyş Krizi** ortaya çıktı. Bölgenin SSCB’nin kontrolüne girmesini istemeyen ABD
başkanı Eisenhower **5 Ocak 1957** yılında Amerikan Kongresi’nde tarihe ‘**Eisenhower
Doktrini’** diye geçecek olan isteklerini kabul ettirdi. Buna göre doktrinin amacı;
Orta Doğu ülkelerine **ekonomik** ve **askeri yardım yapma**, bölgeye olası bir 
saldırı SSCB saldırısına karşı **ABD askerlerini bölgeye göndermekti**. Bu doktrini
kabul eden ve yararlanan ülkeler ise; **Türkiye**, **Lübnan**, **Afganistan**, **
Irak**, **Mısır**, **Tunus**, **Fas**, **Pakistan** ve **İsrail** olurken, **Suudi
Arabistan**, **Mısır**, **Suriye**, **Ürdün** ise doktrine tepki gösterdi.

**C**. **Uzakdoğu’da Çatışma**

**1. Uzak Doğu’da Hâkimiyet Mücadeleleri**

**a. Kore Savaşı (1950-1953 )**

      II. Dünya Savaşı’nın sonucunda **38.enlem** sınır kabul edilerek kuzeyde SSCB
kontrolünde **Kore Halk Cumhuriyeti**,. Moskova’nın talimatıyla Güney Kore’ye saldırdı.
Bunun üzerine ABD Birleşmiş Milletlerin yardımıyla askeri bir kuvvet hazırlayıp 
bölgeye gönderdi. Türkiye’de bölgeye barış gücü adı altında **Tuğgeneral Tahsin 
Yazıcı** önderliğinde **5090** kişiyle katıldı. Türkiye bu savaştan **741 şehit**,**
2147 yaralı** ile çıkmıştır.** Türkiye’nin barışa yönelik bu hareketi ABD tarafından
büyük bir memnuniyetle karşılanmış ve Türkiye’nin NATO’ya girişi hızlanmıştır**.

**b. SEATO’nun Kuruluşu ( 1954 )**

      ABD Uzakdoğu’da etkinliğini artırabilmek amacıyla **Tayland**, **Filipinler**,**
Pakistan**, **ABD**, **Fransa**, **İngiltere**, **Yeni Zelanda**, **Avustralya**
ile birlikte **Güney Doğu Asya Anlaşma Teşkilatı**’nı (**SEATO**) kurdu.

**D. Asya ve Afrika’nın Kurtuluşu**

**1. Güney Asya’daki Gelişmeler**

      19.yüzyıldan beri İngiltere’nin sömürgesinde olan Hindistan’daki ilk bağımsızlık
ayaklanmaları 1917’de **Mahatma Gandhi**’nin önderliğinde başladı. Bu durum Hindistan’daki
Müslümanları da cesaretlendirdi ve 23 Mart 1940’ta toplanan ‘**Müslümanlar Birliği
Cemiyeti Kongres**i’ sonucunda **Muhammed Ali Cinnah**’ın önderliğinde Hindistan’dan
ayrı **Pakistan** Devleti’nin kurulması kararı alındı. Bunun üzerine İngiltere 1946’
da Hint Yarımadası’nda Hindistan ve Pakistan adıyla yeni iki dominyon devlet kurulduğunu
açıkladı.**1947** yılında da İngilizlerin bölgeden askerlerini çekmesiyle Hint Yarımadası’nda
bağımsız bir **Hindistan** ve **Pakistan** devletleri kuruldu.

      Bölge ülkeleri Soğuk Savaş döneminde **ekonomik** ve **ticari** alanda işbirliği
yapmak için **ASEAN**’ı        ( **Güneydoğu Asya Milletleri Birliği **) kurdular.**
1967** yılında kurulan bu teşkilatın kurucu üyeleri; **Filipinler**, **Tayland**,**
Malezya**, **Endonezya** ve **Singapur**’dur.

**E. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE TÜRKİYE**

**               1. Soğuk Savaş Döneminde Türk Dış Politikası**

**               a. Türkiye’nin NATO’ya Girişi (1952)**

      . Türkiye’nin BM’nin oluşturduğu **Kore Savaşı**’na asker göndermesi, **savaşta
Türk askerlerinin üstün cesareti**, Türkiye’nin **stratejik konumu**, NATO’nun SSCB’ye
yakın olan Türkiye’de **üs kurma düşüncesi** sonucunda **15 Eylül 1951**’de NATO**
Türkiye** ve **Yunanistan**’ın NATO’ya girmesine karar verdi. TBMM’de **18 Şubat
1952** tarihinde NATO’ya girişini onayladı.

**               c. Balkan Paktı’nın Kurulması ( 1953 )**

**      Türkiye**, **Yugoslavya** ve **Yunanistan**’ın **2 Şubat 1953**’te “**Dostluk**
ve **İşbirliği** **Antlaşması**”nı imzalamasıyla Balkan Paktı kuruldu. Paktın amacı
ise; üye ülkeler arasında **ekonomik** ve **kültürel** **işbirliğini geliştirmek**,**
sorunları barışçıl yollarla çözmek**, **ortak savunma konusunda işbirliği **yapmaktı.

**               d. Bağdat Paktı’nın Kurulması (1955)**

**      24 Şubat 1955**’te **Türkiye** – **Irak** arasında imzalanarak bu pakt kuruldu.
Paktın amacı; Orta Doğu’da yaşanan istikrarsız ortamda **savunma** ve **güvenliği**
sağlamaktı. Daha sonra bu Pakta **İngiltere**, **İran** ve **Pakistan**’da katıldı.
1958’de Irak’ta krallık rejiminin yıkılması sonucu, **Irak** Pakt’tan ayrıldı. Irak’ın
ayrılmasıyla Paktın merkezi **Ankara**’ya taşındı.  **1959**’da ise adı ‘**Merkezi
Antlaşma Örgütü’** ( **CENTO** ) olarak değiştirildi. 20 yıl devam eden bu örgütten**
İran** ve **Pakistan**’ın **ayrılması sonucu **Pakt **fiilen** sona erdi

**               2. Türkiye’de Hayat**

**               a. Siyaset**

      II. Dünya Savaşı’ndan sonra Batı’nın demokrasi fikirleri ülkemiz aydınlarını
da etkilemişti. Özellikle aydınların yazıları ve halkın demokrasi talepleri çok 
partili hayata geçişte etkili oldu. İsmet İnönü’nün de çok partili hayata geçilmesini
isteyen demeçlerde bulunmasından hemen sonra **Nuri Demirağ** tarafından ‘**Milli
Kalkınma Partisi’** kuruldu. (**1945**) **Milli Kalkınma Partisi**’nin kurulmasından
sonra CHP milletvekilleri **Celal Bayar**, **Adnan Menderes**, **Refik Koraltan **
ve **Fuat Köprülü**’nün parti kanunlarında değişiklik yapılmasını istediği kanunun
CHP yönetimi tarafından reddedilmesi üzerine “**Dörtlü Takrir**” diye nitelendirilen
bu milletvekilleri CHP’den ayrılarak **1946** yılında **Demokrat Parti**’yi  ( **
DP** ) kurdular. Bu gelişmeler sonucunda aynı yıl **13 parti** daha kuruldu ve ilk
defa **1946 **seçimlerinde **birden fazla siyasi parti seçimlere girdi**. Seçimleri**
CHP** kazanırken **DP** 69 milletvekili ile Meclis’e girdi. Ancak DP’nin Meclis 
içinde CHP’ye karşı yeteri derecede muhalefet yapamadığını düşünen bir grup milletvekili
DP’den ayrılarak “**Millet Partisi**”ni kurdu. Böylece **Meclis’te 3 parti yer aldı**.
1950 seçimlerinde ise **DP % 55,2 **oy alarak **birinci parti** oldu. Böylece **
27 yıllık CHP iktidarı sona ererken Demokrat Parti iktidarı başlamış oldu**.

      22 Mayıs 1950’de Demokrat Parti Genel Başkanı **Celal Bayar Cumhurbaşkanı**
seçildi. **Başbakan** ise **Adnan Menderes** oldu. Bu dönemde memurlara hafta sonu
tatilleri ücretli hale getirilmesi, işçilere sendikalaşma hakkının verilmesi, genel
af çıkarılması, Marshall yardımlarının alınması, NATO’ya üye olunması ve ekonomik
büyümenin gerçekleşmesi sonucunda Demokrat Parti **1954**’te yapılan seçimlerden**%
58,4** oy alarak yeniden **birinci parti** olarak çıktı.

**               b. Ekonomi**

**1950’de Demokrat Parti’nin iktidara gelişiyle ekonomide**;

 * Marshall yardımlarından gelen **tarım aletleri sonucu üretim arttı**.
 * Dışarıdan krediler alınarak ithal **makineler satın alındı**.** Traktör** sayısı
   artırıldı.
 * 1950 – 1953 arasında Türkiye **%11** oranında büyüdü.
 * **17 Kamu İktisadi Teşekkülü** kuruldu. ( Devletçilik politikası doğrultusunda)
 * **Karayollarına** önem verildi. İthal **otomobil **ve **kamyon** sayıları arttı.**
   Demiryolu üretimi durdu**.

**               c. Sosyal ve Kültürel Hayat**

 * İnsanların refah seviyesini yükseltmesiyle **tüketim arttı**.** Köyden kente 
   göçler başladı**.
 * **Caz**, **Rock and Roll **Türkiye’de yayıldı.** Radyo** ve **plaklar** önem 
   kazandı.
 * **Zeki Müren**, **Neşet Ertaş** ve **Müzeyyen Senar** dönemin ünlü sanatçıları
   oldu.
 * **Garip**, **Hisarcılar** ve **İkinci Yeniciler** edebiyat alanında yeni akımlar
   olarak ortaya çıktı.
 * **Verem Savaş Dispanserleri** ile **Ankara Ebe** ve **Hemşire Okulu** hizmete
   açıldı.

**F. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE DÜNYA**

 * Sanayi ülkeleri büyük bir **ekonomik büyüme yaşadı**.** İşsizlik azaldı**, **
   nüfus artışı hızlandı**.
 * **Televizyon** günlük hayatın bir parçası oldu.** Rock and Roll **sanatçısı **
   Elvis Presley **ünlendi.
 * ‘**ENİAC**’ adlı ilk **bilgisayar** üretildi. İlk uydu ‘**SPUTNİK-1’** **SSCB**
   tarafından **uzaya** gönderildi.
 * **Uçak ve telefon** kullanımı yaygınlaştı. Birçok ressam, şair ve bilim adamı
   Paris’ten **New York**’a göç etti. **New York** ‘**Batı’nın başkenti**’ unvanını
   Paris’ten aldı.
 * **Akdeniz Oyunları** ilk defa **Mısır**’ın **İskenderiye** kentinde yapılmaya
   başlandı.
 * **UEFA Kupası** ilk defa düzenlendi. (**1955 – 1956** ) İlk kupayı **Real Madrid**
   kazandı.

**4.Ünite                                                            YUMUŞAMA DÖNEMİ**

 1. **ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE DEĞİŞİM SÜRECİ**

      Doğu ve Batı bloklarının gerginliğini azaltmak amacıyla karşılıklı görüşmelerin
başladığı döneme “**Yumuşama** (Detant)”  denir. Yumuşama Dönemi’ne geçilmesinin
en önemli nedeni SSCB ve ABD’nin nükleer silahlanma yarışında eşit hale gelmesi 
ve dünyanın olası bir nükleer saldırıya hedef hale gelmesidir. Bu sebeple ABD Başkanı**
John Kennedy** ile SSCB Başkanı **Nikita Kruşçev** 1961 senesinde bir araya gelerek“**
Yumuşama Dönemi**’’ni başlattılar.

**1. Yumuşama Dönemi Politikaları**

1 Japonya’da yapılan Dünya Şampiyonası’nda ABD’li masa tenisçileri (**ping-pong**)
Çin’in davet etmesi ve ardından da ABD’nin Çin’e uyguladığı ticari ambargoyu kaldırması
iki devlet arasındaki ilişkileri geliştirdi. Bunun üzerine Çin daha önce ayrıldığı
BM’ye tekrar üye oldu.

**2. Nükleer Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri**

      1969 yılında ABD ile SSCB Helsinki’de bir araya gelerek “**Stratejik Silahları
Azaltma Görüşmeleri**’’

( SALT – I )’ni başlattılar. Sadece savunma füzelerinin sınırlandırılması için yapılan
görüşmeler sonucu 1972’de Moskova’da “**SALT-I Antlaşması**” imzalandı. 1979’da 
Viyana’da imzalan “**SALT-II Antlaşması**”  **SSCB’nin Afganistan’ı işgali nedeniyle
uygulanamadı**.

**3. Helsinki Konferansı**

      Her iki blok arasında başlayan yumuşama dönemini fırsat bilen diğer Avrupa
ülkeleri iki blok arasındaki sorunların çözümü için Helsinki’de bir araya geldiler.
Yapılan görüşmeler sonucu “**Helsinki Nihai Senedi”** imzalandı. **Buna göre**;

 * Konferansa katılan devletler birbirlerinin toprak bütünlüğüne ve egemenliğine
   saygı duyacak.
 * Devletler sorunları tehdit ve kuvvet kullanarak değil, barışçıl yollardan çözmek
   için uğraşacak.
 * Katılan devletler birbirlerinin iç ya da dış politikalarına müdahalede bulunmayacak.
 * Her devlet ırk, cinsiyet, dil ve din ayrımı yapmadan temel özgürlüklere ve insan
   haklarına saygı gösterecek.

 * **YUMUŞAMA DÖNEMİ ÇATIŞMALARI**

**     
2. Küba Buhranı

      **SSCB 1962 yılında Küba’ya füzelerini yerleştirmeye başladı**. Bunun üzerine
her iki taraf arasında yapılan görüşmelerden bir sonuç alınamayınca **ABD Küba Kıyılarına
savaş gemilerini gönderdi**. Ancak nükleer savaş ihtimaline karşı her iki ülkede
geri adım atmak zorunda kaldı. Bunun üzerine **SSCB Küba’daki **füzelerini**, ABD**
ise** Türkiye’de **bulunan** Jüpiter **füzelerini sökme kararı aldı.

**
3. Vietnam Savaşı

**     **SSCB’nin kontrolündeki Kuzey Vietnam, Güney Vietnam’a saldırdı. Bunun 
üzerine Güney Vietnam ABD’den yardım istedi. ABD’de **1965**’te **Kuzey Vietnam’ı
bombalayarak savaşı başlattı**. Vietnamlılar karşısında büyük kayıplar verilmesi
ABD’de büyük tartışmalara ve protestolara neden oldu. Protesto edenler arasında 
Vietnam Savaşı sırasında askere çağrılan **Dünya Ağır Sıklet Boks Şampiyonu Muhammed
Ali**’de bulunmaktaydı. Muhammed Ali “**Vietnamlılar bana hiçbir kötülük yapmadılar
ki onlarla savaşayım**.” diyerek askere gitmeyi reddetti. Kamuoyu baskıları karşısında
zor durumda kalan ABD 1968 yılında Paris’te Kuzey Vietnam ile barış görüşmelerine
başladı. Yeni başkan olan **Nixon** ABD askerlerini Vietnam’dan çıkarma kararı aldı.**
1973**’te “**Vietnam Barışı**” imzalanarak savaş sona erdi. **1975**’te ise Kuzey
Vietnam, Güney Vietnam’ı ele geçirerek birleşik “**Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti**”
ni kurdular.

      **4. Keşmir Meselesi**

**
      Hindistan
 ile Pakistan’ın kuruldukları andan itibaren birbirleriyle yaşadıkları
en önemli sorundur. Çoğunluğu Müslüman olan bu bölgenin yönetimini elinde tutan 
Keşmir Mihracesi burayı Hindistan’a verince 1948 yılında iki ülke ilk kez savaştı.
1966’da SSCB’nin aracılığında “Taşkent Deklarasyonu” imzalanarak her iki devlet 
savaş öncesi sınırlarına geri döndü.

**5. Afganistan’ın SSCB Tarafından İşgali**

**      **1973 yılında Afganistan’da Cumhuriyet ilan edildi. SSCB’nin de destek 
vermesiyle ülkede sosyalist bir hükümet kuruldu. Bunun üzerine SSCB 1979’da Afganistan’ı,
mevcut hükümeti koruma adına işgal etti. Bu olay tüm dünyada kınandı. **ABD bu gelişme
üzerine SALT-II Antlaşması’nı onaylamaktan vazgeçti**. 1988’de Cenevre’de yapılan
görüşmeler sonucu SSCB,1989’da Afganistan’dan askerlerini geri çekti.

**C. BARIŞ İÇİNDE BİR ARADA YAŞAMA**

Doğu ve Batı Bloklarının dışında kalan ülkeler kendilerini “**Bağlantısızlar**”,“**
Üçüncü Dünya Ülkeleri**” veya “**Tarafsızlar**” olarak ifade etti. Bu hareketin 
liderliğini **Hindistan**, **Mısır** ve **Yugoslavya** üstlendi. Bunun üzerine 1955’
te yeni kurulan ve sömürgeciliğe karşı başarı elde eden 24 ülke Endonezya’nın **
Bandung** kentinde bir araya geldiler. Amaçları **her iki blokun dışında kalmayı
sürdürerek bu iki süper gücün karşısında varlıklarını korumaktı**. Yapılan konferans
sonucu “**barış içinde bir arada yaşamanın beş ilkesi**” belirlendi. Buna ilkeler;**
siyasi bağımsızlık**, **askeri ittifaklara katılmama**, **kendi topraklarında başka
devletlere askeri üs kurma izni vermeme**, **ikili ittifaklara girmeme** ve **sömürgeciliğe
karşı** **başlatılan milli kurtuluş savaşlarına destek vermedir**.

 * **ARAP İSRAİL SAVAŞI**

 
**     1948 – 49 ( Arap – İsrail Savaşı ):** **Mısır**, **Ürdün**, **Suriye**,**
Lübnan**, **Irak** birleşerek yeni kurulan İsrail’e saldırdı. **Savaşı İsrail kazandı**.“**
Mülteci Sorunu”** ortaya çıktı. İsrail’i ABD, SSCB ve İngiltere destekledi.

**     1956 ( Mısır – İsrail Savaşı ):** **Mısır**’ın **Süveyş Kanalı’nı millileştirmesi
sonucu ortaya çıktı**. İngilizlerin ve Fransızların kışkırtması sonucu İsrail Mısır’a
saldırdı. İngiltere ve Fransa durumdan faydalanıp Süveyşi işgal edince ABD ve SSCB’nin
tepkisiyle geri adım atmak zorunda kaldı. **Savaşı İsrail kazandı**. **SSCB bu süreçte
Mısır’ın yanında yer aldı**. **Ortadoğu**’da **SSCB** – **ABD** mücadelesi başladı.

**
     1967 ( Arap – İsrail ( 6 Gün ) Savaşı): Mısır’ın Akabe Körfezini İsrail’e
kapatması ve Filistin Kurtuluş Örgütü’ne yardım etmesi sonucu ortaya çıktı. Mısır,
Ürdün ve Suriye İsrail’e yenildi. İsrail bu savaş sonucunda Suriye’ye ait Golan 
Tepelerini, Doğu Kudüs’ü, Sina Yarımadası’nı ve Gazze’yi ele geçirdi. SSCB bu süreçte
Arap ülkelerini destekleyerek bölgedeki gücünü artırırken ABD’ye giderek tepkiler
artmaya başladı.

**
     1973 ( Yom Kippur Savaşı ) : Mısır
 ve Suriye 1967 yılında kaybettikleri
toprakları geri almak için İsrail’e saldırdı. Savaşı yine İsrail kazandı. Ancak 
buna rağmen Mısır, ABD’nin de İsrail’e baskı yapması sonucu Sina Yarımadası’nın 
bir kısmını İsrail’den geri aldı ve Süveyş Kanalı’nda tek hâkim devlet oldu. Bu 
süreçte ABD’ni yine İsrail’in yanında tavır takınması üzerine Arap ülkeleri Batılı
devletlere petrol ambargosu koyarak “1973 Petrol Krizi”ni ortaya çıkardılar.

      **1973**’te Arap – İsrail savaşlarına son vermek ve bölgedeki eski itibarını
kazanmak isteyen ABD, Dış işleri Bakanı Henry Kissinger’i bölge barışını sağlamak
için görevlendirdi. Kissinger barışın sağlanabilmesi için defalarca İsrail ve Arap
ülkelerini ziyaret etti. “**Mekik Diplomasi**” adı verilen bu süreç sonucun Mısır
ile İsrail arasında savaş sona erdirilerek **17 Eylül 1978**’de Mısır Devlet Başkanı**
Enver Sedat** ile İsrail Devlet Başkanı **Menahem Begin** arasında “**Camp David
Antlaşması**” imzalandı. Böylece **Mısır, İsrail’i tanıyan ilk Arap ülkesi oldu**.

**      2. İslam Konferansı Örgütü

**     1969** senesinde İsrail’in işgalinde bulunan Kudüs’teki **El – Aksa Camis**
i’nin kundaklanması ve caminin yakılmak istenmesi üzerine **Ürdün Kralı Hüseyin**’
in önerisi ile Arap devletlerinin dışişleri bakanları **Kahire**’de toplanarak “**
İslam Zirvesi**” yapılmasına karar verdiler. Bu karar doğrultusunda **Fas**’ın başkenti**
Rabat**’ta aralarında **Türkiye**’nin de bulunduğu 24 ülkenin katılımıyla “**İslam
Zirvesi**” toplandı. Kuruluşun ismi **2012** yılında “**İslam İşbirliği Teşkilatı**”(**
İİT** ) olarak değiştirildi. Örgütün **Genel Sekreterliğini 2005**’ten 2014 kadar
Türk kökenli **Ekmeleddin İhsanoğlu** yapmıştır

**E. ULUSLARASI POLİTİKADA PETROLÜN YERİ

      II. Dünya Savaşı’ndan sonra petrolü Batılı ülkelere ucuz vermek istemeyen **
Suudi Arabistan**, **Irak**, **Kuveyt**, **İran** ve **Venezüella** bir araya gelerek
1960 yılında “**Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı**

( **OPEC** )”nı kurdular. Kuruluşun amacı; **petrol fiyatlarını yüksek seviyelere
çıkarmaktı**. Bu amaçlarına da 1970 senelerinde ulaştılar. Yine bu dönemlerde ortaya
çıkan 1967 Arap- İsrail Savaşı’ndan sonra da petrolü İsrail’e karşı siyasi bir silah
olarak kullanmak isteyen Arap ülkeleri de bir araya gelerek “**Petrol İhraç Eden
Arap Ülkeleri Teşkilatı** ( **OAPEC**) ”nı kurdular. Ancak OAPEC başarılı olamadı.

**F. İRAN-IRAK SAVAŞI (1980-1988)**

**               1. Irak’ta Rejim Değişikliği**

      **1958**’de yapılan bir askeri müdahale sonucu ülkede monarşi rejimi yıkılarak
cumhuriyet ilan edildi. Sosyalist bir sistemle birleşik bir laik bir Arap toplumu
hedefleyen **Baas Partisi** 1968’de Irak’ta yönetimde söz sahibi oldu.

              **2. İran’da Rejim Değişikliği**

**      1928**’ten itibaren İran’ı yöneten **Pehlevi Hanedanlığının** uygulamaları
halk tarafından benimsenmemişti. Batı İran’ın amacı ise Basra Körfezi’ne ve su yollarına
egemen olmaktı. Halkın uygulamalara karşı başlattığı protestoların yönetim tarafından
dikkate alınmaması ayaklanmaya sebep oldu. **1978**’de sürgündeki lider **Ayetullah
Humeyni**’nin ülkeye dönmesiyle **İran İslam Cumhuriyeti** kuruldu.

            **3. Savaş ve Sonuçlar**

      İran-Irak Savaşı’nda **Suriye** ve **Libya** İran’ı; diğer Arap devletleri
ise **Irak**’ı **desteklediler**.

BM’nin kararı ile 6 Ağustos 1988’de ateşkes gerçekleşti ve savaş sona erdi. **Irak**’
ın **1990**’da **Kuveyt’i işgal etmesi** ve ABD’nin bu işgale müdahale ihtimalinin
ortaya çıkması üzerine Irak işgal ettiği İran topraklarından çekildi. Böylece **
İran kaybettiği toprakları geri aldı**.

      Sekiz yıl gibi uzun süren bir savaş sonucunda iki ülkeden yaklaşık **bir milyon
insan hayatını kaybetti**.

**NOT**: Bu savaşta Irak’ı destekleyen ABD’nin savaş sırasında çıkarı için İran’a
da silah sattığı ortaya çıktı. Tarihe “**İrangate Olayı**” olarak geçen bu olay 
sonucunda Ulusal Güvenlik Konseyi üyesi Yarbay **Oliver North** suçlu bulunurken,
dönemin ABD Başkanı **Reagan**’ın suçunun olmadığı sonucuna varıldı.

           **G. YUMUŞAMA DÖNEMİNDE DÜNYA**

**           1- Ekonomi**

      Dünya ekonomisindeki büyümeye bağlı olarak talep fazlası ürünlerin pazarlama
ihtiyacı **reklam sektörünün** önemini artırdı. Uydu teknolojisi sayesinde de televizyon
programları uluslararası bir boyut kazandı. İlk kez “**1964 Tokyo Olimpiyatları**”**
canlı televizyon yayını** ile tüm dünyaya ulaştırıldı.

           **2- Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler  **

**     **SSCB’nin **1957**’de **ilk uzay aracı** olan **Sputnik**’i uzaya fırlatmasından
bir yıl sonra ABD, **Ulusal Havacılık** ve **Uzay Dairesini** (**NASA**) kurarak
ilk uydusunu uzaya gönderdi. **1961**’de **Rus** kozmonot **Yuri Gagarin**, **Vostok-
1** uzay aracı ile **ilk kez uzaya giden insan oldu**. 1962’de ABD aynı şekilde 
karşılık vererek uzayda rekabet hızlandırdı. **1969**’da ise **Amerikalı astronot
Neil Armstrong**’un **aya** inmesi ile ABD uzay yarışında liderliği ele geçirdi.

      Savaş yıllarında yapılan bilgisayar geliştirilerek **1970**’te **kişisel bilgisayar
üretildi**. **1978**’de üretilen **APPLE**’ın fabrikalarda kullanılmasıyla bilgisayar,
sanayi alanına girmiş oldu. 1969 yılında ilk olarak ABD’de bilim adamları arasındaki
iletişimi sağlamak maksadı ile deneme niteliğinde olan “**ARPANET**” ABD’deki bütün
üniversitelerin araştırma kuruluşlarının bilgisayarlarını bünyesinde toplayarak 
büyüdü.

           **3- Kültürel Hayat**

**    **  Müzik alanında 1950’lerde ortaya çıkan “**Rock And Roll**” tarzı bu dönemde
de etkisini sürdürmüştür. **Heavy Metal **müzik türü ve bu türün temsilcisi olan**
Rolling Stones** grubu döneme damgasını vurmuştur.1951 yılından itibaren yapılan
Akdeniz Oyunlarının tamamına katılan Türkiye, **1974**’de düzenlenen altıncı Akdeniz
Oyunlarına **İzmir**’de ev sahipliği yaptı.

**H. TÜRK DIŞ POLİTİKASI**

**     **Türkiye’nin Soğuk Savaş Döneminde Batı ittifakına dâhil olarak bu doğrultuda
dış politika izlediği belirtilmiştir. Bu dönemde **Kıbrıs**, **Ege sorunları**, 
Orta Doğu’da **Arap**–**İsrail** **Savaşları** ve **Ermeni terörü** **Türk dış politikasının
belirlenmesinde etkili olmuştur**.

 1. **Türk – Yunan İlişkileri**
 2. **Kıbrıs Meselesi**

**  **  Kıbrıs’taki **Rumlar, İngiliz yönetimi altındayken Adayı Yunanistan’a katma
idealleri** (**Enosis**) doğrultusunda faaliyetlerde bulundular. Yunanistan ise,
1951’de Kıbrıs’ın kendisine verilmesi için İngiltere’ye resmen başvurdu. Bu girişimi
olumsuz karşılanan Yunanistan, 1954’te Kıbrıs sorununu BM’ye taşıyarak meseleyi 
uluslararası bir konu haline getirdi. Bu gelişmeler, Türkiye’nin Kıbrıs konusunda
harekete geçmesinde önemli rol oynadı. Böylece Kıbrıs sorunu, Türk dış politikasının
en önemli konularından birisi haline geldi.

      1960’tan önce Yunanistan’ın Kıbrıs konusundaki isteklerinin BM tarafından 
reddedilmesi üzerine **Rumlar**, **Kıbrıs**’ta **EOKA** yer altı örgütünü kurarak
önce İngilizler, sonra da Türklere yönelik tedhiş hareketlerine başladılar. **Bu
örgütün amacı**: **İngiltere**’yi **Kıbrıs**’tan **atmak**, **Türkleri imha etmek**
ve **Enosis**’i **gerçekleştirmekti**. 1959’da Türkiye ve Yunanistan başbakanları
Zürih’te bir araya gelerek Kıbrıs anlaşmazlığını çözümlemek için görüşmelere başladılar.**
11 Şubat 1959**’da Kıbrıs’ta bağımsız bir cumhuriyet kurulması kararı alınarak **
Zürih Antlaşması** yapıldı. Daha sonra Türkiye, Yunanistan ve İngiltere Londra’da
bağımsız bir **Kıbrıs Devleti**’nin kurulmasına karar verildi ve **Londra Antlaşması**
imzalandı.

      Zürih ve Londra Anlaşmaları doğrultusunda 16 Ağustos 1960’ta bağımsız Kıbrıs
Cumhuriyeti ilan edildi. **Cumhurbaşkanlığına Rum lider Makarios**, yardımcılığına
da **Türk lider Dr. Fazıl Küçük** getirildi.

      Kıbrıs’ta sağlanan barış ortamı uzun sürmedi. Yunanistan’ın asker ve silah
göndererek desteklediği **EOKA**, **Türklere karşı tedhiş hareketlerine devam etti**.
Kıbrıs Türkleri de bu faaliyetlere 1955’te kurulan **Türk Mukavemet Teşkilatı** (**
TMT**) vasıtasıyla karşı koymaya çalıştı. 24 Aralıkta “**Kanlı Noel**” denilen ve**
24 Türk**’ün şehit edildiği olay üzerine Türk savaş uçakları Lefkoşa üzerinde ilk
uyarı uçuşunu yaptı.

      1964’te Yunanistan’ın Ada’ya daha çok asker ve silah göndermesi Rum çetelerinin
saldırıya geçmesi Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahale kararı almasına yol açtı. Ancak 
bu kararın uygulanmasını istemeyen **ABD Başkanı Johnson**, yazdığı **mektupla Türkiye**’
yi **kararından vazgeçirmeye çalıştı**.

     1966 yılında ise **Patris Gazetesi**’nde yayınlanan bir habere göre; Türk halkının
ani bir şekilde yok edilerek ve Ada’nın Kıbrıs’a bağlanacağı **Akritas Planı** planı
ortaya çıktı.

      **Ancak Enosis’in hemen gerçekleşmesini isteyen EOKA üyeleri Yunanistan’dan
aldıkları destekle 15 Temmuz 1974’te Makarios’a karşı bir darbe gerçekleştirdi. 
EOKA üyeleri Nikos Sampson’u Cumhurbaşkanlığına getirirken “Kıbrıs Elen Cumhuriyeti”
ilan ettiler.**

      Türkiye oluşan bu ani gelişme sonrası darbenin Yunan müdahalesi olduğunu belirterek
garanti antlaşmasının kendisine tanıdığı yetkiye dayanarak **Enosis**’e **engel 
olmak**, adada **barışı yeniden kurmak** ve bölgedeki **Türklerin güvenliğini sağlamak**
amacıyla **20 Temmuz 1974**’te “**Kıbrıs Barış Harekâtı”nı** başlattı. ABD ise bu
harekâtı gerekçe göstererek Türkiye’ye yapmakta olduğu ekonomik yardımları kesti
ve Türkiye’ye silah ambargosu uygulamaya başladı. Bunun üzerine Türkiye **1969**’
da ABD ile yapılan “**Savunma ve İşbirliği Antlaşması**”nı fesh etti ve **ülkede
bulunan tüm ABD üs ve tesislerine el koydu**.1978’de ABD ambargoyu kaldırınca ilişkiler
tekrar normalleşti.

      Harekât sonunda Türkler adanın kuzeyinde, Rumlar ise adanın güneyine yerleşti.
Yapılan görüşmelerden de bir sonuç alınamayınca 1975’te Rauf Denktaş’ın liderliğinde“**
Kıbrıs Türk Federe Devleti**” kuruldu. Ancak **BM Genel Kurulu** 1983 yılında yaptıkları
bir toplantı sonrasından Kıbrıs Rumlarını “Kıbrıs Hükümeti” olarak tanıma kararı
aldı. Bu gelişmeler üzerine Türkiye 15 Kasım **1983**’te “**Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti**”
ni kurdu

**Ege Adaları Meselesi**

      Yunanistan II.Dünya Savaşı’nda sonra Ege’de bulunan tüm adalara sahip olup
Ege Denizi’ne tamamen sahip olmak istemesi sonucu bu sorun ortaya çıktı.Bu sorunlar**
Ege adalarını silahlandırılması**,**kıta sahanlığı**,**karasularının 12 mile çıkarılması**
ve **Fır hattı** ( **Ege Hava Sahası**) ’dır.

 * **Ege Adalarının Silahlandırılması**

      Yunanistan Ege Adaları’nı NATO tatbikatları kapsamın aldırarak silahlandırma
faaliyetlerine yasal dayanak aramıştır. Özellikle **Limni Adası**’nın bu tatbikatlarda
kullanılmasını NATO’dan istemesine Türkiye tepki göstermiş ve Limni’nin statüsünün
değiştirilemeyeceğini belirtmiştir.

 * **Kıta Sahanlığı Sorunu**

      Kıta Sahanlığı; karasularının bittiği yerden başlayan ve denizaltından devam
eden ve kıyıya sahip olan her devletin 200 deniz milini aşmayacak şekilde belirlenmiş
kara devamına denir. Yunanistan’ın bölgede petrol arama çalışmalarına başlaması 
ve bu petrol çalışması yapılacak bölgenin Türkiye karasularına kadar gelmesi ilişkileri
gerginleştirdi. 1976’da Türkiye’nin **Sismik-I** adlı araştırma gemisi ile Ege Denizi’nde
bir araştırma yapması üzerine Yunanistan konuyu BM Güvenlik Konseyi ve Lahey Uluslararası
Adalet Divanı’na götürdü. Bunun üzerine her iki ülke temsilcilerinin katılımıyla“**
Bern Deklarasyonu**” imzalandı. Buna göre her iki devlet kıta sahanlığı ile ilgili
hiçbir girişimde bulunmamayı kabul etti.

 * **Kara Sularının 12 Mile Çıkarılması Kanunu**

**      **Lozan Barış Antlaşması’nda 3 mil olarak kabul edilen kara suları genişliği
1936 senesinde Yunanistan tarafından 6 mile çıkarılmıştır. Ancak Yunanistan’ın 6
milden 12 mile çıkarma isteğini ise Türkiye ise savaş nedeni saymıştır. **Çünkü 
bu sayede uluslararası sularında bir kısmı Yunanistan’ın olacak böylece Boğazlar
ve Batı Anadolu Yunan tehdidine açık hale gelecekti**.

 * **Ege Hava Sahası ( FIR Hattı-Uçuş Bilgi Bölgesi ) Sorunu**

**      **1974 yılında yapılan Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında bu sorun ortaya 
çıkmıştır. Türkiye bu harekât sırasında **NOTAM** (Havacılara İhbar Bildirimi ) 
sonucunda kendine ait yeni bir FIR hattı oluşturdu. Buna göre Türkiye yönüne uçan
her uçak Türk kıyılarına **50 mil **kala durumunu ve uçuş planını Türk yetkililerine
bildirmek zorundaydı. Yunanistan ise Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında Ege Denizi’ni“**
tehlikeli bölge**” ilan ederek hava sahasını tüm uçuşlara kapattığını açıkladı. 
Ancak bu karardan her iki ülkede zarar görünce **1977**’te yapılan görüşmelere sonucu
her iki ülkenin daha önce aldığı kararlar geçersiz sayıldı ve Ege hava sahası trafiğe
tekrar açıldı.

 * **Ermeni İddiaları**

Türkiye içinde azınlık statüsünü kabul etmeyen Ermeniler, Ermeni diasporası ve bazı
politik çevreler sözde soykırımı dünyaya tanıtmak ve bunu Türkiye’ye kabul ettirmek,
Türkiye’den tazminat ve toprak almak ve en sonunda da büyük Ermenistan hedeflerine
ulaşabilmek için ‘’**ASALA**’’ adı verilen ‘’Ermenistan Kurtuluşu için Ermeni Gizli
Ordusu’’nu kurdular. Bu örgüt ilk eylemini 1973’te Los Angeles Başkonsolosu **Mehmet
Bayder**ve yardımcısı **Bahadır Demir**’i şehit ederek yaptı. Bu olaydan sonra örgüt
Türkiye’nin dış temsilcilerini ve diplomatlarını şehit etmeye devam etti. 1994’e
kadar 35 diplomatımız ASALA tarafından şehit edildi.

**NOT:** Ermeniler 4T olarak adlandırılan bir plan doğrultusunda hareket ettiler.
Buna göre sözde Ermeni soykırımı dünya devletleri tarafından **tanınacak**, bu iddiaları
daha sonra Türkiye’nin de **tanınması** sağlanacak, sonra sözde soykırımda ölenler
için Türkiye’den **tazminat** alınacak ve en sonunda da bölgeden göç eden Ermenilerin**
toprakları** kendilerine iade edilecek.

**TÜRKİYE’DE BUNALIMLI YILLAR (1960 – 1983)**

 1. **Siyaset**

1950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti’ye karşı bir takım subaylar 27 Mayıs 
1960 yılında hükümete karşı askeri müdahalede bulundu. Bu müdahale sonucu Meclis
kapandı, siyasi partilerin faaliyetleri askıya alındı. Birçok milletvekili, bakan,
başbakan ve cumhurbaşkanı yargılandı. Bu yargılama sonucunda **Başbakan Adnan Menderes,
Dışişleri Bakanı Fatih Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan idam ed**ildi.

Bu darbeyi yapan **Milli Birlik Komitesi** ülkede tekrar anayasa yapmak için ülkenin
farklı kesimlerinden ve Sivil Toplum Kuruluşları’nın da yardımıyla yeni bir anayasa
hazırlandı. Kurucu Meclis tarafından hazırlanan bu anayasa 1961de yapılan halk oylaması
sonucu kabul edildi.

Anayasa’nın yürürlüğe girmesiyle siyasi parti faaliyetleri de tekrar başladı. 15
Ekim 1961’de darbe sonucu yapılan ilk seçimlere **CHP**(Cumhuriyet Halk Partisi),**
AP** (Adalet Partisi), **CKMP** (Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi) ve **YTP** (
Yeni Türkiye Partisi) katıldı. Seçimleri çok az bir oy farkı ile Adalet Partisi 
önünde **CHP kazandı**. Ancak CHP daha önceki yıllar gibi tek başına iktidar olamadı.

1965 seçimlerini ise **Adalet Partisi **kazandı. **Süleyman Demirel**’in Başbakanlığı
başladı. Ancak DP iktidarının önü bu seferde 12 Mart 1971 Askeri Muhtırasına kadar
devam etti. Askerin siyasete müdahalesi sonucu Başbakan Süleyman Demirel istifa 
etti. Bunun üzerine **Nihat Erim** başbakanlığında geniş tabanlı bir hükümet kuruldu.
1973 yılında yapılan seçimlerde ise hiçbir parti tek başına iktidar olacak çoğunluğu
sağlayamadı. **25 Aralık 1973’te ise İsmet İnönü vefat etti ve devlet töreniyle 
Anıtkabir’e defnedildi**.Türk Silahlı Kuvvetleri 12 Eylül 1980’de ülke yönetimine
el koydu.
               **Genelkurmay Başkanı Org. Kenan Evren **kendi başkanlığında
üst düzey komutanlardan oluşan **Milli Güvenlik Konseyi**’ni (MGK) oluşturdu. Bülent
Ulusu’nun başkanlığında ise bir hükümet (Bakanlar Kurulu) kuruldu. **Prof. Orhan
Aldıkaçtı** başkanlığında ise hazırlanan anayasa 7 Kasım 1982’de halkoyuna sunularak
kabul edildi. **6 Kasım 1983**’te **Anavatan Partisi** (ANAP), **Halkçı Parti** (
HP) ve **Milliyetçi Demokrasi Partisi** (MDP)’nin katıldığı seçimlerden **ANAP birinci
parti çıktı ve Turgut Özal başkanlığında tek başına iktidar ANAP oldu**.

 * **Ekonomi**

1960’tan itibaren planlı ve kalkınmayı hedef alan bir ekonomi modeli benimsendi.
Bu planların hazırlanması ve hükümete danışmanlık yapılaması amacıyla da **Devlet
Planlama Teşkilatı** (DPT) kuruldu.1970’lerden itibaren ise enflasyonun yükselmesi
ve alınan dış borçlarının ödenememesi, siyasi iktidarsızlıklar, 1973 petrol krizi,
1974 Amerikan ambargosu ve yurtdışında yaşayan işçi vatandaşlarımızdan gelen döviz
miktarının azalması ekonomik gerilemeye neden oldu. Birçok tüketim malı karaborsaya
düştü. Türk lirası değerini kaybetti. Bunun üzerine serbest piyasa ekonomisine geçişi
sağlamak amacıyla **24 Ocak kararları** ilan edildi.

 * **Sosyal ve Kültürel Hayat**
 * 1960 – 80 arası köyden kente göçler devam etti. Bunun sonucunda **gecekondulaşma**(
   çarpık kentleşme) altyapı ve üstyapı sorunları ortaya çıktı.
 * 1960’lardan itibaren ‘’**Toplumculuk**’’ adı verilen edebi akım ortaya çıktı.(
   Nazım Hikmet ve Ahmet Arif temsilcileri arasındadır.)
 * Necip Fazıl Kısakürek tüm şiirlerini ‘’**Çile**’’ adlı kitabında topladı.
 * Ülkenin sorunları ise **Adalet Ağaoğlu** ve **Vedat Türkali**’nin romanlarında
   yer aldı.
 * Gezi, hatıra türünde **Yusuf Ziya Ortaç**, deneme türünde **Nurullah Ataç**, **
   Mahmut Kaplan** ve **Cemil Meriç** öne çıktı.
 * **Dormen**, **Birleşik Sanatçılar Topluluğu** ve **Devekuşu Kabare Tiyatrosu**
   günlük konuları eleştirel bir biçimde eğlenceli olarak ele aldı.
 * Sinemada **Zeki Alasya**, **Metin Akpınar**, **Adile Naşit**, **Şener Şen**, **
   Kemal Sunal**, **Münir Özku**l, **Tarık Akan**, **Kartal Tibet**, **Ediz Hun**,**
   Filiz Akın**, **Türkan Şoray** ve **Fatma Girik** ön plana çıkan erkek ve kadın
   oyuncular oldu.
 * **Metin Erksan**’ın yönetmenliğindeki ‘**’Susuz Yaz**’’ filmi, Berlin Film Festivali’nde‘**’
   Altın Ayı**’’ ödülünü kazandı.
 * 1964’te **Antalya Film Festivali** düzenlenmeye başladı.
 *  ‘’**Arabesk**’’ adı verilen yeni bir anlayış ortaya çıktı.
 * 1965’te **Altın Mikrofon Yarışması** düzenlenmeye başladı. Türk müziğine yeni
   sesler kazandırmak için yapılan bu yarışmanın ilkini ‘**’Gençliğe Veda**’’ şarkısıyla**
   Yıldırım Gürses** kazandı. Yine bu yarışma ile **Cem Karaca** ve **Erkin Koray**
   isimleri de Türk Müziğine kazandırıldı.
 * **Barış Manço** önderliğinde **Anadolu-Rock** adı altında yeni bir müzik türü**
   Moğollar Grubu** ile ortaya çıktı.