# Turk Dili Edebiyatı 4 Ünite Masal Ders Notu

- Bağlantı: https://eegitimim.com/turk-dili-edebiyati-4-unite-masal-ders-notu/
- Yayımlanma: 2026-03-15T22:45:45+03:00
- Yazar: admin

## **4. ÜNİTE MASAL**

**Masal;** sözlü edebiyat geleneği içinde halkın anonim olarak oluşturduğu, dilden
dile, kuşaktan kuşağa sürüp gelen, olağanüstü kişilerin başından geçen olağandışı
olayları anlatan edebî türe **masal **denir.

Masalın tanımını maddeleştirirsek;

 1. Sözlü gelenek içinde yer alır.
 2.  a. Anonim eserlerdir.
 3.  a. Dilden dile, kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
 4.  a. Olağanüstü kahramanlar ve olağandışı olaylar vardır.

Masalların Özellikleri

*Olay çevresinde gelişen,anlatmaya bağlı sanatsal metinlerdir.

*Genellikle bir tekerleme ile başlar.

*Olaylar, hayalî mekânlarda ve belirsiz geçmiş zamanda geçer.

*Olaylarda, öğrenilen geçmiş zaman (mış-miş) ve geniş zaman (ar-er) kullanılır.

*Devler, periler, cinler, padişahlar, prensler, prensesler genel olarak kullanılan
masal kahramanlarıdır.

*Masalların özü iyi ile kötünün mücadelesidir. Masallar iyilerin kötüleri yenmesi
üzerine kurgulanmıştır.Sonunda iyiler ödüllendirilir ve kötüler cezalandırılır.

*Yalın, duru, akıcı bir dil kullanılır.

*Masalların söyleyeni belli değildir. Anonimdir. Günümüzde belli bir kişinin ortaya
koyduğu yapma masallarda yazılmaktadır

*Halk arasında dilden dile söylenerek gelecek kuşaklara aktarılan masallar, sonradan
yazıya geçirilmiştir.

* Masallarda ayrıntılı tasvir ve okunması zor sözcüklere yer verilmez.

*Masalların başında, ortasında ve sonunda kalıp sözlere yer verilir

*Masalların çoğu “bir varmış, bir yokmuş” ya da “evvel zaman içinde, kalbur saman

içinde” gibi ifadelerle başlar. *Bunlara tekerleme ya da döşeme denir. Tekerlemeden
sonra olay ve dilek bölümleri gelir. Türk masallarında dilek bölümü “onlar ermiş
muradına…” ya da “gökten üç elma düştü.” biçiminde başlar.

*Masallarda genellikle bir eğitim amacı saklıdır. Masallar bu yönüyle didaktik (
öğretici) bir nitelik taşır.

*Türk masalları üzerinde, bizde Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney gibi kişiler
çalışmışlardır. Masal türünün Hindistan’da doğduğu sanılmaktadır.

**Önemli: **Masallarda iyilik, güzellik, doğruluk, yardımseverlik gibi evrensel 
değerler yer alır; dinî ve

 millî ögelere **yer _verilmez._**

**_Kısaca masallar evrenseldir. Milli veya mahalli değildir._**

Masal sözcüğünü edebiyatımızda bugünkü anlamı ile ilk defa kullanan kişi **_Namık
Kemal_**‘dir

Masal Türünün Tarihçesi          

Genel / Dünya Edebiyatında Masal

 * Masalların kaynağı en yaygın görüşe göre Eski Yunan ve Hint mitolojileridir.

Eski Yunan edebiyatındaki Ezop Masalları, tarihte bilinen en eski masal ve fabl 
örnekleri

olup MÖ 6. yüzyılda yazıya geçirilmiştir. Ezop Masallarında kahramanlar genellikle

hayvanlardır.

Hint edebiyatında kaleme alınan Pançatantra ve Beydeba’nın yazdığı Kelile ve Dimne,
Doğu’daki ilk masal ve fabl örnekleridir.

Uygur Dönemi eserlerinden olan Kalyanamkara ve Papamkara (İyi niyetli şehzade ile
kötü niyetli şehzade) Türk edebiyatının ilk masallarıdır.

 * Binbir Gece Masalları, Arap ve İran kaynaklı olup bu masalların anlatıcısı Şehrazat’tır.
 * Grimm Kardeşler, Almanya’da halk arasında yaşayan masalları derleyerek 1812 yılında

“Çocuk ve Yuva Masalları” adıyla yayımlamışlardır. Ancak bu masallar Grimm Masalları
olarak adlandırılmaya devam etmektedir.

 * Masal türünün önemli yazarlarından biri de Danimarkalı yazar Andersen’dir. Andersen
   Masalları olarak adlandırılan bu masallar da çok önemli bir yere sahiptir.
 * Masal türünün Fransız Edebiyatındaki örneği ise Perrault Masallarıdır.
 * Türk Edebiyatında Masalların Tarihçesi
    - Türk edebiyatında Uygur Dönemi eserlerinden olan Kalyanamkara ve Papamkara(
      İyi niyetli şehzade ile kötü niyetli şehzade) ilk masal örneği olarak kabul
      edilir.
 *  - Osmanlı Dönemi’nde sözlü gelenekten derlenerek hazırlanan Billur Köşk, ilk
      Türk masallarındandır.
 *  - XIX. Yüzyıldan sonra masallar Türk Halk Edebiyatında “kıssa” sözcüğüyle ifade
      edilmiş ve daha sonra da “mesel” sözcüğüyle masal kavramı karşılanmaya çalışılmıştır.
 *  - Bugünkü anlamda masal sözcüğünü ilk kullanan sanatçı Tanzimat edebiyatının
      en büyük şairi olan ve vatan şairi olan Namık Kemal’dir. Namık Kemal; Mukaddime-
      i Celal adlı

eserinde masalı eğitici, terbiye edici özellikte, bütünüyle hayalî olaylardan meydana
gelen bir anlatım türü olarak tanımlamıştır.

 * **Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney(Masalcı Baba), Naki Tezel **gibi önemli
   araştırmacılar Türk masallarını derleyerek yayımlamış ve Türk masallarını ölümsüzleştirdi.

**Türk Masallarının Özellikleri**

 1. Türk masallarının kahramanı devler, cadılar gibi olağanüstü varlıklarla insanlar
    ve hayvanlardır.
 2. Masallarda iyiler; hükümdar, derviş, padişah, Keloğlan; kötüler ise cadılar, devler,
    vezirlerdir.
 3. Türk masallarında genel olarak tilki, aslan ve Zümrüdüanka kuşu en sık rastlanan
    hayvanlardır.

**_Dünya Edebiyatının En Önemli Masalları Hakkında Kısa Bilgiler _Pançatantra: **
Beydaba tarafından derlenmiştir. Dünya edebiyatının ilk masal örneklerinden biri
olarak kabul edilen Pançatantra, “_beş kitap_” veya “_beş ilke_” anlamına gelmektedir.

**ÖNEMLİ: **Pançatantra dünya edebiyatında masalların ve fablların kaynağı olarak
kabul edilen bir şah eserdir.

**Kelile ve Dimne: **Hint mitolojisinden izler taşıyan bu eser Kelile ve Dimne adındaki
iki çakal

arkadaşın başından geçen olayları ele alır. Kelile zeki ve doğru yolda giden, Dimne
ise yalan ve yanlışı yol edinmiş karakterlerdir. Kelile ve Dimne masalı Pançatantra
masallarının içinde yer alan bir masaldır.

**Ezop Masalları: *** Ezop tarafından MÖ 6. Yüzyılda derlenen bu masallarda kahramanlar;
bitkiler, hayvanlar ve cansız varlıklardır. * Birçok Türk edebiyatçısı (Nazım Hikmet,
Nurullah Ataç, Orhan Veli, Ülkü Tamer, Sabahattin Eyüboğlu gb.) tarafından çevrilen
bu masallardan en önemlileri “Ağustos Böceği ile Karınca, Karga ile Tilki, Kurt 
ile Kuzu” gibi masallardır.

**Binbir Gece Masalları *** Hayali bir kişi olan Şehrazat tarafından anlatılan bu
masallar masal

kaynakları içerisinde son derece önemli bir yer tutar. * “Ali Baba ve Kırk Haramiler,
Alaaddin’in Sihirli Lambası” gibi önemli masalların yer aldığı ve Arap-İran kültüründen
izler taşıyan bu

masallar 8. yüzyılda ortaya çıkmıştır. * Binbir Gece Masallarının temeli kadınlara
güvenmeyen Şehriyar adlı bir hükümdarla vezirin kızı olan Şehrazat adlı bir kızın
yaşadıkları ele alınır.

Grimm Kardeşler Masalları

_İki Alman yazar olan Jacop ve Wilhelm Grimm kardeşler tarafından kaleme alınan 
bu masalların en önemlileri;_

– Hansel ve Gratel,- Fareli Köyün Kavalcısı,- Uyuyan Güzel,- Pamuk Prenses ve Yedi
Cücelerdir.

**Perrault Masalları**“Kaz Anamın Öyküleri” olarak derlenen ve “Kırmızı Başlıklı
Kız, Uyuyan Güzel, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, Kül Kedisi gibi önemli masalların
yer aldığı Perrault Masalları Fransız edebiyatının önemli eserleridir.

**Andersen Masalları **Danimarkalı yazar Andersen tarafından derlenen bu masallarda
bazıları; “Çıplak Kral, Çirkin Ördek Yavrusu, Kibritçi Kız, Uçan Sandık” gibi masallardır.
Bu masallar İskandinav kültüründen izler taşır.

**  4-Fabl Nedir? Özellikleri                                                   **

İnsanlar arasında cereyan eden olayları hayvanlar bitkiler ya da cansız varlıklar
arasında geçiyormuş gibi göstererek bu yolla insanlara ahlak ve ibret dersi vermek
örnek

göstermek ya da bir düşünceye güç kazandırmak isteyen edebi türdür.

**Fablların Özellikleri**

Kahramanları hayvanlardır.

 * Fabllarda teşhis ve intak sanatları kullanılmaktadır.
 * Şiir (manzum) şeklinde yazılırlar ve öğüt verme amaçlanır.Mensur şekilde yazılanlar
   da vardır.
 * Bu öğüt, genellikle bir atasözü ya da özdeyiş yoluyla verilir.
 * Fabllarda verilen öğütler somut olaylar yoluyla okuyucunun zihninde yer etmesini
   sağlar.
 * Konu sınırlaması yoktur, olay örgüsünü iyilik-kötülük üzerine kurulan çatışmalar
   belirler.
 * Kahramanlık, cesaret, yardımlaşma, kurnazlık, kibir, kıskançlık gibi özelliklere
   sahip kahramanlar bulunmaktadır.
 * Olay eksenli olan fabllarda öyküleyici anlatım kullanılır.
 * Yer ve zaman belli değildir.
 * Son derece sade ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
 * Dostluk, korku, sevgi, yardımlaşma, arkadaşlık gibi evrensel konular ele alınmıştır.

5-Fablların Tarihsel Gelişimi                                                   

*Masallarla beraber ortaya çıkmış olan bu tür genel olarak hayvan masalları olarak
adlandırılmıştır.

*Bu sözcük Latince hikâye anlamına gelen “fabıla” sözcüğünden türemiştir.

*Dünya edebiyatında ilk fabl örneği Beydaba tarafından kaleme alınan Kelile ve Dimne
adlı olarak kabul edilebilir.

*Batı edebiyatında görülen ilk fabl/masal örnekleri Ezop tarafından kaleme alınmıştır.

*17. Yüzyıla gelindiğinde ise fabl türünde La Fontaine ile birlikte büyük bir gelişim
başlar.

*XIII. yüzyılda yaşamış İranlı şair Sadi’nin Gülistan adlı eserinde fabl özelliği
taşıyan parçalara rastlanmaktadır.

*Türk edebiyatında 13. yüzyılda yaşayan Mevlana, ünlü eseri Mesnevi’de birçok hayvan
hikâyesini ele almıştır.

*Gülşehri tarafından 14. yüzyılda Feridüddin Attar tarafından kaleme alınan Mantıku’t
Tayr (Kuş dili) çevirisi fabl özelliği taşıyan önemli bir eserdir.

 * **              Türk edebiyatının ilk fabl örneği ise 15. yüzyılda Şeyhi tarafından
   kaleme alınan “Harname” adlı eserdir.

*Tanzimat sanatçısı Şinasi’nin, 19. yüzyılda La Fontaine ’den yaptığı fabl çevirileri
de önemli bir yer tutar.

**Şeyhi’nin Yazdığı Harname’nin İçeriği**

15. yüzyılda yaşamış olan Şeyhi bir göz doktorudur. Osmanlı padişahı Çelebi Mehmet’in
gözlerini tedavi etmesi sonucu kendisine tımar olarak verilen Tokuzlar Köyüne giden
Şeyhi, burada eski tımar sahipleri tarafından eşek sudan gelinceye

kadar bir güzel dayak yer. Bu dayaktan 126 beyitten oluşan ve Türk edebiyatının 
ilk fabl örneği olarak kabul edilen o meşhur mesneviyi kaleme alır.

Harname’de, bir öküz gibi güçlü ve kuvvetli olmak isteyen bir eşeğin buğday tarlasına
girerek bütün buğdayları talan etmesi ve tarla sahipleri tarafından dövülerek

kulaklarının ve kuyruğunun kesilmesiyle sonuçlanan bir olay dizisi anlatılır. Eserin
sonunda bugünde kullanılan ve atasözü değerine ulaşan “Boynuz umarken kulaktan oldum.”
Sözünü bir öğüt olarak ifade etmiştir.

Fabl tarzında yazılan önemli romanlar

 1. George Orwell – Hayvan Çiftliği                 2.Jack London – Beyaz Diş
 2.  a. Antoine de Saint Exzupery – Küçük Prens  3.Richard Bach – Martı Jonathan Livingston

Fabllarda Plan

 1. **Serim: **Olayın geçtiği çevre ve kahramanların kısaca tanıtıldığı bu bölümden
    sonra olay başlatılır.
 2. **Düğüm: **Merak duygusunun yoğunlaşmaya başladığı bu bölümde temel çatışma ortaya
    konur ve olay düğümlenir.
 3. **Çözüm: **Düğümün çözüldüğü, çatışmanın sona erdiği ve olayın beklenmedik bir 
    şekilde sonlandığı bölümdür.
 4. **Öğüt: **Bu bölümde daha çok bir atasözü ya da özlü bir söz şeklinde verilen bir
    öğüt bulunur. Olayla ilgili ana fikir öğüt biçiminde okuyucuya aktarılmaya çalışılır.