# Ünite 6 Vergi Hukukunda Cebri İcra Süreci

- Bağlantı: https://eegitimim.com/unite-6-vergi-hukukunda-cebri-icra-sureci/
- Yayımlanma: 2026-06-05T08:08:13+03:00
- Yazar: admin

Cebri İcra Kavramı ve KapsamıCebri icra, vadenin dolmasına rağmen yükümlünün kendi
iradesi ile vergi borcunu hâlâ ödememesihâlinde, vergi idaresi harekete geçerek 
vergi alacağını zor (cebir) ile tahsile yönelmesidir.Cebri icra yolu ile alınacak
alacakların kapsamında , vergi ve benzeri harç, resim, idari vergi cezaları vegecikme
zam ve faizlerini kamu gücüne dayanılarak alınan diğer gelirleridir. Vergi dairesi,
idare, tahsildairesi olarak doğrudan doğruya harekete geçerek vergi alacağını ve
vergi cezalarını takip etmekte vecebren tahsil yoluyla alacaklarını tahsil etmektedir.
Buna Resen icra yetkisi denir.Vergi hukukunda cebri icra, devletin kamu gücüne dayanan
gelirlerinin zor kullanılarak tahsil edilmesidir.Bu kuralları inceleyen vergi hukukunun
alt kolu için “vergi icra hukuku” kavramı kullanılmaktadır.Vergi hukukunda cebri
icra süreci: Güvence önlemleri Cebren tahsil olmak üzere iki başlık altında incelenir.
Güvence önlemleri: Teminat,  İhtiyati haciz, İhtiyati tahakkuk,  Rüçhan hakkı,
Tasarrufların iptali işlemleridir.Cebren tahsil işlemleri ise Teminatın paraya 
çevrilmesi, Haciz,  İflastır. Vergi Alacağı İçin Güvence ÖnlemleriTeminatTeminat,
kaçakçılık fiillerinin tespiti, vergi ziyaı cezasının kesilme işlemlerine başlanılması
hâllerindeistenir. Yükümlünün Türkiye’de yerleşim yerinin olmaması yanında hareketlerinin
vergi alacağınıntehlikede olduğunu göstermesi hâllerinde idarenin takdiri ile istenebilir.
Teminat olarak şunlar gösterilebilir; Para, Bankalar ve özel finans kurumları 
tarafından verilen süresiz teminat mektupları,  Hazine Müsteşarlığı’nca çıkarılan
devlet iç borçlanma senetleri veya bu senetler yerinedüzenlenen belgeler, Hükümetçe
belli edilecek milli esham (hisse senetleri) ve tahviller (borç senetleri) (bu hissesenedi
ve tahviller, teminatın kabul edilmesine en yakın borsa cetvelleri üzerinden %15noksanıyla
değerlendirilir), İlgililer veya ilgililer lehine üçüncü kişiler tarafından gösterilen
ve alacaklı kamu idarelerince hacizvarakalarına (haciz belgesi) dayanılarak haczedilen
menkul ve gayrimenkul mallardır.Yukarıdaki şekilde teminat sağlayamayanlar, muteber
bir kişiyi müteselsil kefil ve müşterek müteselsilborçlu gösterebilir. Bu kişiyi
kabul edip etmemekte alacaklı tahsil dairesi serbesttir. Kefalet, borç sözleşmelerinin
özel türlerinden biridir. Bu sözleşme ile kefil, borçlunun borcuna karşılıkolarak
alacaklıya borcu ödeyeceğini taahhüt11Şahsi kefil göstermeyi gerektiren neden iki
tanedir: Vergi borçlusunun teminat göstermesini gerektiren nedenlerden birinin 
olması,  Vergi borçlusunun teminat gösterememesi veya gösterdiği teminatın kabul
edilmemesidir.Şahsi kefilin kabulünün şartları şunlardır:  Şahsi kefilin toplumda
itibarlı kişi olması gerekir,  Ekonomik gücü ve mali durumunun kefil olmaya elverişli
olması gerekir.Kefil gösterme işlemi şöyle gerçekleşir. Tahsil dairesi tarafından
kabul edileceği belirtilen kefil ile borçluarasında noter huzurunda kefalet sözleşmesi
düzenlenir.Sözleşmede, tarafların kimlik bilgileri ve ne kadar vergi borcu için 
kefil olunduğu belirtilir. Taraflar venoter tarafından imzalanır. Bu sözleşme ile
tahsil dairesine müracaat edilir. Kabul edilmesi hâlinde,güvence önlemi olarak kefil
gösterilmiş olur. Böylece vergi alacağı güvence altına alınmış olur.Rüçhan Hakkı“
Rüçhan hakkı” adı verilen haciz ve iflasta kamu alacaklısına alacağın tahsili bakımından
bir ayrıcalıktanınmasıdır.  Üçüncü kişilerin haciz koydurduğu bir mal paraya çevrilmeden
önce kamu alacaklısı da takibegeçtiği takdirde hacze iştirak edebilmektedir. Satış
bedeli özel alacaklı ile hazine arasında garameten paylaştırılır. Garameten paylaştırma,
borçlunun paraya çevrilen varlıklarının, belli sıradaki alacaklılara yetmemesi durumunda,
alacaklıların alacağı oranında tatmin edilmesidir. Garameten paylaştırma, borçlunun
varlıklarınıntüm alacaklıları tatmin edemediği hâllerde önem arz eder. Kamu alacaklısının
rüçhan hakkı rehinli alacaklar karşısında geçerli değildir.  Vergi borçlusunun 
iflas yoluyla takibinde, kamu alacağının kayda değer bir rüçhan hakkındanbahsetmek
mümkün değildir.İhtiyatî Hacizİhtiyati haciz, kanunda sayılan nedenlerin meydana
gelmesi hâlinde vergi dairesi başkanı veyamahallin en büyük memurunun kararı ile
borçlunun haczedilebilen malları üzerine tasarruf hakkınınsınırlandırılması işlemidir.
Buna göre; Borçludan teminat istenilmesini gerektiren hâller varsa, Borçlunun 
ikametgâhı bilinmiyorsa borçlu kaçmışsa ya da kaçması, mallarını kaçırması ve hileliyollara
sapma olasılığı varsa, Belli sürelerde teminat veya kefil göstermemiş ya da gösterdiği
kefil kabul edilmemişse, Mal bildiriminde bulunmamış veya eksik bildirimde bulunmuşsa,
Borçlu hakkında para cezasını gerektiren fiili dolayısıyla kamu davası açılmışsa,
İptali istenen işlem ve tasarruf konusu malları elden çıkarmışsa, elden çıkaranın
da diğer mallarıhakkında uygulanmak üzere elden çıkarma işlemlerinin iptalini gerektirecek
şartlar varsa ihtiyatihaciz yoluna gidilir. Borçlunun sonradan teminat göstermesi
durumunda ihtiyatî haciz, haczi koyan mercii tarafındankaldırılır. İhtiyatî haciz
işlemine karşı yedi gün içinde vergi mahkemesinde dava açılarak ihtiyatî haciznedenlerine
itiraz edilebilmektedir.İhtiyatî TahakkukHenüz tahakkuk etmemiş yani ileride tahakkuk
edecek olan bir vergi alacağının önceden tahsilgüvenliğini sağlamak için yapılan
tahakkuk işlemine ihtiyati tahakkuk adı verilir.İhtiyatî tahakkuk, kamu alacakları
içerisinde sadece vergi ve benzeri mali yükümlülükler için öngörülenbir güvence 
önlemidir. Tahakkuk kavramı da vergilere özgü bir kavramdır.İleride tahakkuk edebilecek
vergi borcunun tahsilini güvence altına almak üzere defterdarın veya vergidairesi
başkanının kararıyla uygulanan bu önlem için gerekli olan şartlar yasada belirtilmektedir.
Bunagöre; Teminat istenmesini gerektiren durumların bulu12 Borçlunun belli bir
ikametgâhının olmaması,  Borçlunun kaçması, kaçma, mallarını kaçırma ya da hileli
yollara sapma ihtimalinin bulunması,  Borçlunun belli süre içinde mal bildiriminde
bulunmaması ya da eksik bildirimde bulunması,  Borçlunun kamu alacağının tahsiline
engel olmaya veya tahsilini zorlaştırmaya yönelik eylemlerdebulunması nedeniyle 
tatbikata girişilmişse, Borçlunun işletmesinin muvazaalı olduğu ve gerçekte başkasına
ait olduğu hakkında deliller eldeedilmesi hâlinde vergi dairesi müdürünce defterdardan
ihtiyatî tahakkuk uygulamasıistenebilmektedir.İhtiyatî tahakkuk üzerine ihtiyatî
haciz tatbik olunanlar, ihtiyati tahakkuk sebeplerine ve miktarına 15’incimadde 
gereğince yedi gün içerisinde vergi mahkemesi nezdinde dava açılabilir.Hükümsüz 
Sayılan İşlemlerKamu borçlusunun gerçekleştirdiği bir kısım temlik işlemleriyle 
borç taahhütlerinin, adli yargıda açılacakdavalar ile hükümsüz saydırılması suretiyle
kamu alacağının tahsilinin sağlanmasına yönelikdüzenlemelere hükümsüz sayılan işlemler
adı verilmektedir. Buna göre; zaman aşımı süresi içindekalmak şartıyla Kamu borçlusunun
yaptığı bağışlar, İvazsız tasarruflar, Belli yakınlıktaki kimselere temlik edilip(
mülkiyetine geçirilip) de bağışlama sayılan tasarruflar, Kamu alacağının tahsilini
imkânsız kılmak için yapılan işlemler.Bu gruptaki güvence önlemleri esas itibariyle
borçlunun “mal kaçırmak” üzere giriştiği işlemleriniptaline yöneliktir.Karşılıksız
bağışların iptali, kesinleşmiş vergi alacağı ödenmemesine rağmen ödeme tarihindenitibaren
iki yıl içindeki bağışlarla ödeme tarihinden sonraki bağışları kapsar.Vergi borçlusunun
vergi borcunu ödememesine ve mal bildiriminde bulunmamasına rağmen,vade tarihinden
önceki iki yıl ve vade tarihinden sonraki bazı tasarrufları da iptal ettirilebilir.
İptal davası tahsil dairesi tarafından vergi borçlusu ile ilişkide bulunan kişiler
ile mirasçılarına vekötü niyetli üçüncü kişilere karşı açılabilir.İptal davası,
tasarrufun gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıllık zaman aşımı süresi içerisindeaçılabilir.
Diğer Önlemler Kamu alacağını kesmek zorunda olanların sorumluluğu, Takasın işlerlik
kazanabilmesi için vergi dairesinin kabul şartlarına bağlı kalması, Ödenmeyen vergi
borcundan tasfiye memurun sorumlu tutulması, Sermayesi paylara bölünmemiş şirketlerde
şirketin feshinin istenebilmesi Ödenmeyen kamu borçlarından kanuni temsilcilerin
kendi malvarlıklarıyla sorumlu tutulmasısayılabilir.Kamu Alacaklarının Cebren TahsiliVadesinde
ödenmeyen kamu alacağı için ödeme emri çıkarılmaktadır. Yazılı şekle tabi olan ödemeemrinde,
borcun yedi gün içinde ödenmesi veya mal bildiriminde bulunulması gerektiği bildirilir.
Ödemeemrinde borcun asıl ve ikincil borçların mahiyeti ve miktarı, nereye ödeneceği
belirtilir. Borç 7 gün içindeödenmez ya da ödeme emrine karşı dava açılmazsa veya
borçlu dava açıp davayı kaybederse alacağıncebren tahsili yoluna gidilir.Eğer borçlu
teminat göstermişse borç 7 gün içinde ödenmediği takdirde, teminat paraya çevrilir;
kefaletsöz konusu ise kefil takip edilir. Teminata bağlanan alacakların vadesinde
ödenmemesi durumundaödeme emrinin gönderilmesine gerek yoktur. Borcun 7 gün içinde
ödenmesi, aksi hâlde teminatınparaya çevrileceği hususu borçluya bir yazı ile bildirilir.
Gönderilen bu yazı, ödeme emri hükmündedir. Cebren tahsil usulünün bir başka çeşidi
ise haciz ve paraya çevirmedir. Bunların yanında bir13yoluyla takip vardır. Kamu
alacağının iflas yoluyla takibi İcra ve İflas Kanunu hükümleri çerçevesindegerçekleştirilir.
Ödeme EmriKamu borçlusunun vadesinde kamu borcunu kendi iradesiyle ödememesi hâlinde,
kamu alacağı hukukicebre dayanılarak tahsil edilmektedir. Kamu borcunu vadesinde
ödemeyenlere, yedi gün içindeborçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları
gereği “ödeme emri” ile tebliğ edilmektedir.Kendisine ödeme emri tebliğ edilen kamu
borçlusu mal bildiriminde bulunmaktan kaçınabilir. Kamu icrahukukunda, süresinde
mal bildiriminde bulunmayanların üç aya kadar hapse zorlanacağının kamuborçlusuna
ikaz amaçlı bildirilmesi gerekmektedir.Kendine ödeme emri tebliğ olunan kişi, böyle
bir borcu olmadığı veya kısmen ödediği ya da borcunzamanaşımına uğradığı gerekçeleri
ile tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde alacaklı tahsil dairesineait itiraz
işlerine bakan vergi mahkemesinde dava açabilmektedir.Bu davaların üç nedeni olabilir:
Borcun olmaması (veya ödenmiş olması), Borcun kısmen ödenmiş olması,  Borcun zaman
aşımına uğramış olmasıdır.Ödeme emrine karşı açılan davalar İdari Yargılama Usulü
Kanunu hükümlerine göre çözümlenirİtirazında tamamen veya kısmen haksız çıkan kamu
borçlusundan, hakkındaki itirazın reddolunduğumiktardaki kamu alacağı %10 zamla 
tahsil edilir.HacizKendisine ödeme emri tebliğ edilen kamu borçlusu 7 gün içerisinde
mal bildiriminde bulunarak borcunuödememişse bildirdiği mallarından, mal bildiriminde
bulunmamışsa tahsil dairesinin tespit ettiğimallarından borcuna yetecek kadarı haczedilir.
Haciz işlemleri, tahsil dairesince düzenlenen ve alacaklı kamu idaresinin, vergi
dairesi başkanı yoksamahallin en büyük memuru(Vali) veya görevlendireceği memur 
tarafından tasdik edilen hacizbelgesine dayanılarak yapılır. Haciz şu unsurlardan
oluşur: Haciz, vergi borcunu usulüne uygun olarak ödemeyen vergi mükellefinin malları
üzerineuygulanır. Haczedilecek mal, mükellef tarafından beyan edilen mallar olabileceği
gibi, idare tarafından tespitedilen mallar da olabilir. Mükellefin beyan ettiği 
mallar kendi menfaatine en uygun olanmallardır. Haczedilecek mallar mükellefin 
mülkiyetinde olan taşınır veya taşınmaz mal olabileceği gibi, hakveya üçüncü kişilerde
bulunan mallar da olabilir. Haczedilecek mal miktarı, vergi borcunu karşılamaya
yetecek kadar olmalıdır. Vergi borcundanfazla malın haczedilmesi, mükellefin zarar
görmesine neden olacağı için kanuni değildir. Haczedilecek mallar kamu gücü kullanılmak
suretiyle alınabilir. Vergi borçlusunun, haczedilecekmallar konusunda bir direnme
göstermemesi gerekir. Direnmiş olsa bile, güvenlik güçleri aracılığıile zor kullanılarak
haciz uygulanacaktır.Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 70’inci maddesi
haczedilemeyecek malların nelerolduğunu 13 bent hâlinde belirtmiştir. Bu hüküm, 
özellikle sosyal düşüncelerle borçlunun ve ailesininasgari yaşama şartlarının korunması
amacı çerçevesinde, haczedilemeyecek malları belirtmektedir.Haczedilen her türlü
mallar satılarak paraya çevrilir. Satıştan elde edilen bedelden, takip masrafları
vetakip edilen kamu alacağı düşüldükten sonra geriye kalan kısmı borçlunun ödeme
zamanı gelmişborçlarına mahsup edilir. Artanı, hacze iştirak etmiş başka daire yoksa
borçluya verilir, hacze iştirak e14başka daire varsa artan kısımdan evvela bu dairelerin
alacakları ayrıldıktan sonra, arta kalan borçluyaverilir.Yapılan takip sonucunda,
borçlunun haczedilebilir malı olmadığı veya bulunan malların satış bedeliborcunu
karşılamadığı takdirde, borçlu aciz hâlinde sayılmaktadır. Haczedilen mallar açık
artırmayöntemiyle satılır. Her tahsil dairesinin belirlediği günde satılır. Bozulacak
ve değer kaybedecek mallarpazarlık usulüyle de satılabilir. İhalenin ilk artırma
oturumunda malların tahmin edilen bedellerinin en az%75 i teklif edilmesi gerekir.
Yeterli teklif olmaması hâlinde ikinci artırmada bu şart aranmaz. Mallarsatıldıktan
sonra vergi alacağı tahsil edilir. Artan değer varsa bu da borçluya iade edilir.
İflasAlacaklı kamu idaresi, kamu alacağının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri
çerçevesinde, tacir olankamu borçlusunun iflasını isteyebilir. İflas, ticari işlemlerinin
yapıldığı yerdeki icra dairesine müracaatedilir. Ödeme emri tebliğ edilir ve borç
ödenmemiş ise ticaret mahkemesinde iflas davası açılabilir. İflaseden borçlunun,
kamu borçlarının iflas masasına yazılmasını sağlamak üzere iflas idaresi, hakkında
iflasaçılan kimseleri bulunduğu yerdeki kamu idarelerine zamanında bildirmek zorundadır.
Verginintahsilinde doğrudan iflas yoluna gidilmemektedir. Çünkü iflas vergi mükellefi
için ağır sonuçlardoğurmaktadır. Ancak özel alacaklılar iflas yoluna gitmişse kamu
alacakları da iflas masasına kaydedilir.KonkordatoKonkordato, elinde olmayan sebeplerle
işleri iyi gitmeyen ve mali durumu bozulmuş olan dürüstborçluları korumak için kabul
edilmiş bir müessesedir. Buna göre iflas anlaşması, borçlununalacaklılarının çoğunluğu
ve alacakların en az 2/3’ üne sahip alacaklıların onayı ile yaptığı ve icramahkemesinin
tasdiki ile hüküm ifade eden bir anlaşmadır.Konkordato hükümlerinden yararlanmak
isteyen herhangi bir borçlu, icra mahkemesine başvurur. Borçludilekçesinde, konkordato
projesini bildirir ve ayrıntılı bir bilançosunu da verir.Konkordatonun icra mahkemesi
tarafından tasdiki için şu şartların bulunması gereklidir. Borçlu dürüst olmalıdır.
Asgari yüzde elli ödeme taahhüdünde bulunmalıdır. Teklif edilen ödeme, borçlunun
malvarlığı ile orantılı olmalıdır. Konkordato alacaklıların üçte iki çoğunluğuyla
kabul edilmiş olmalıdır. Borçlu, konkordatonun tasdik edilmesi hâlinde alacaklılara
ödeyeceği miktar için yeterli miktardateminat vermelidir. Yargılama harç ve masraflarını
depo etmelidir.İcra mahkemesi, yukarıda sayılan şartların mevcut olduğu kanısına
varırsa konkordatonun tasdikine kararverir. Konkordato tasdik edilse bile kamu alacakları
için bağlayıcı değildir. Bu itibarla kamu alacakları, konkordatoya bağlı olmaksızın
takip edilebilir.