# XIX. YY. ISLAHATLARI

- Bağlantı: https://eegitimim.com/xix-yy-islahatlari/
- Yayımlanma: 2026-05-07T08:27:57+03:00
- Yazar: admin

1. **II. MAHMUT ISLAHATLARI**

 1. **Sened-i ittifak (1808) :** II. Mahmut ve Ayanlar arasında, ayanların varlığı 
    resmileşti.

**İlk defa padişahın yetkileri sınırlandırıldı. Osmanlı Devleti’nde ilk demokratikleşme
hareketidir.**

 * **Askeri alanda Yapılan Yenilikler;**

1) **Sekban-ı Cedid Ocağı** kuruldu.

2) **Eşkinci Ocağı** kuruldu.

3) Yeniçeri ocağı kaldırıldı yerine **Asakar-i Mansure-i Muhammediye** ordusu kuruldu.
Bu ordunun asker ihtiyacının karşılanması amacıyla da **Mektebi Funün-u Harbiye **
kuruldu.

 * Tarihte yeniçeri ocağının kaldırılmasına **…………………….. ……………………..  **denir.

4) Askeri amaçlı **ilk nüfus sayımı** yapıldı.

5) **Mekteb-i Tıbbiye** ( Tıbbiyeyi Şahane ) ve **Mekteb-i Hayriye** kuruldu.

6) Mızıkayı hümayun kurularak Mehteran kaldırıldı.(İtalyan ……………………. Önderliğinde
açılmıştır.)

7) Tımar sisteminin kaldırılmasıyla köy-kasabaların korunması için **Redif Birlikleri**
kuruldu.

8) Askerlik işlerinin düzelmesi amacıyla **Dar-ı Şura-yı Askeri** kurulmuştur.

 * **Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler;**

 1.  Müsadere usulü memurların üzerinden kaldırıldı.
 2.  Kanun, tüzük, yönetmelik çıkarılması için **Meclis-i Valay-ı Ahkâm-ı Adliye** 
     kuruldu.
 3.  Memurların terfi işlemleri için **Dar-ı Şurayı Babıâli** kuruldu.
 4.  Tımar sistemi kaldırıldı.
 5.  Memurlar maaşa bağlandı, eyaletlere Müşir ve köylere muhtar atandı. Ayanlıklar
     ortadan kaldırıldı.
 6.  Posta teşkilatı kuruldu.
 7.  **Takvim-i vekayi** adında ilk resmi gazete çıkarıldı.
 8.  Enderun mektebi kaldırıldı yerine **Mekteb-i Maarifi Adliye** açıldı.
 9.  Memura ceket, fes, pantolon giyme zorunluluğu getirildi.
 10. II.Mahmut devlet dairelerine portresini astırdı.( …………………..  ……………………….  )
 11. Pasaport uygulamasına geçildi.
 12. İstanbul’ a vize uygulaması başlatıldı. ( Mürur tezkeresi )
 13. Divan-ı hümayun kaldırıldı yerine Heyet-i vükela kuruldu.

Divan-ı hümayun               Heyet-i vükela

Sadrazam                           Başvekâlet

Nişancı                                Dâhiliye Nazırlığı

Defterdar                            Maliye Nazırlığı

Reisül küttap                      Hariciye Nazırlığı

Kazasker                               Nezaret-i adevi (Adalet Bakanlığı) — Meclis-
i Maarifi Umumiye Nezareti (MEB)

Şeyhülislam                        Babı meşihat dairesi

 * **Eğitim, Sağlık, Kültür alanında Yapılan Yenilikler;**

 1. **Avrupa’ya eğitim amaçlı ilk defa öğrenci gönderildi.**
 2. Karantina servisi uygulandı.
 3. **İstanbul’da ilköğretim zorunlu hale geldi.**
 4. Rüştiye (Ortaokul) ve Mekteb-i Ulum-u Edebiye (Orta dereceli okullar) açıldı.

 * **Ekonomi alanında;**

Bu dönemde **Mısır sorununun çözümü için İngiltere ile Balta Limanı Antlaşması imzalandı**.
Bu antlaşma ile yabancıların ödemiş oldukları gümrük vergisi %15’den %3’e, yerli
tüccarların ödemiş oldukları gümrük vergisi %5’den %12’ye çıkarıldı. Ayrıca yabancıların
ödemiş olduğu iç gümrük vergisi de kaldırılmıştır. Bu antlaşma Sonucunda **Lonca
Teşkilatı** iflas etti, yerli üretici battı, Osmanlı ekonomisi dışa bağımlı hale
geldi. II. Mahmut bu duruma önlem almak için;

 1. Yerli malların kullanılmasını zorunlu hale getirdi.
 2. Memurun giydiği fes için Çuha fabrikası açtı.

 * **TANZİMAT FERMANI (1839)**

**İlan Edilme Nedenleri;**

 * Mısır Sorunu’nun çözümünde Avrupalı devletlerin desteğini almak.
 * Fransız İhtilali’nden yayılan Ulusçuluk akımının etkisini azaltmak.
 * Gayrimüslimlerin haklarını artırarak devlete bağlılıklarını artırmak ve devletin
   parçalanmasını engellemek.

Bu ferman ile olarak **II. Mahmut** döneminde hazırlanmıştır.** Sultan Abdülmecit**
zamanında ise **Osmanlıcılık** politikası doğrultusunda **Mustafa Reşit Paşa** tarafından
hazırlanıp **Gülhane Parkı**’nda okunmuştur.

**Fermanın maddeleri;**

 * Herkesin can, mal ve ırz güvenliği korunacak.
 * Herkes mal ve mülk sahibi olacak.
 * Herkesin gelirine göre **vergi** alınacak.
 * Askerlik **vatan hizmeti**ne dönüştürülecek.(Yani herkes askere gidecek.)
 * Mahkemeler açık olacak ve kimse yargılanmadan cezalandırılmayacak.

**Fermanın önemi**

 * **Anayasacılığa geçişin ilk belgesidir**.
 * Hukukun üstünlüğü benimsenmiştir.

 * **ISLAHAT FERMANI (1856)**

**İlan edilme nedenleri;**

 * Tanzimat fermanının ilan edilme nedeniyle aynıdır.
 * Paris Barış Konferansı kararlarında etkili olmak için ilan edilmiştir.
 * İngiltere ve Fransa’nın dış baskıları sonucu hazırlanmıştır.

**Fermanın maddeleri;**

 * Gayrimüslimi küçük düşürücü sözler söylenmeyecek.
 * Gayrimüslimler, banka, şirket, okul açabilecek.
 * Gayrimüslimler bir kereliğine mahsus olmak üzere nakit bedel ödeyerek askerlikten
   muaf tutulacak.
 * Cizye vergisi kaldırılacak.
 * İltizam usulü kaldırılacak.(Devlet vergiyi  ……………………….  aracılığıyla toplanmaya
   başlanmıştır.)
 * Gayrimüslimler devlet memuru olabilecek.
 * Gayrimüslimler il genel meclislerine üye olabilecek.(**Kazandıkları ilk siyasi
   haktır.**)

 * **Tanzimat Dönemi Yenilikleri (1839-1876)**

Bu dönemde iki tane padişahın (Sultan Abdülmecit, Sultan Abdülaziz) yaptığı yenilikler
şunlardır;

 * **Meclis-i Ahkâm-ı Adliye** kuruldu.
 * **Meclis-i Ali Tanzimat** kuruldu. (İkisi 1861’ de birleşti.Kanun-yönetmelik-
   tüzük çıkarır.)
 * **Divan-ı Ahkâm Adliye** kuruldu.(Yargıtay)
 * **Şurayı Devlet** (Danıştay) (Fransa’daki Conseil d’etat yapısından örnek alınmıştır.)
 * 1840-1867-1871 **Vilayet Nizamnamesi** yayınlandı.(…………….-………….-…………-………..-…………..)
 * 1869 Maarif Nizamnamesi ile öğretim kurumları **İptidai-Rüştiye-İdadi-Darülfünun**
   şeklinde düzenlendi.
 * **Encümen-i Daniş** kuruldu.(Talim Terbiye Kurulu’nda  ünlü tarihçi ………. ve İngiliz…………….
   yer almıştır.)
 * **Meclis-i Maarif-i Umumiye Nezareti** kuruldu.(MEB)
 * **Galatasaray Sultanisi** ve **Darülfünun** açıldı.
 * **Darülmuallimin** (erkek) ve **Darülmuallimat** (kız) öğretmen okulu açıldı.
 * **Mecelle** yayınlanmaya başladı.(1868)
 * **Posta pulu** basıldı.
 * Vapur işlerinin düzenlenmesi amacıyla **Şirket-i Hayriye** kuruldu.
 * İlk defa demir yolu yapıldı.(**Aydın-İzmir** arası)
 * İlk defa **dergi** çıkarıldı.(** …………………… …………………………. )**
 * İlk **kadın dergisi** çıkarıldı.(**Terakki muhaderat** – İlk Türk kadın yazar
   Fatma Aliye Hanım’dır.)
 * İlk defa Miladi takvim kullanan gazete olarak **Sabah** yayınlanmaya başlandı.
 * İlk defa **özel gazete** çıkarıldı.(**Tercüman-ı ahval**–Şinasi ve Agâh efendi
   tarafından çıkarılmıştır.)
 * İlk **mizah dergisi** çıkarıldı.(**Diyojen**-Teodor Kasap tarafından çıkarılmıştır.)
 * İlk **hukuk gazetesi** çıkarıldı.(**Ceride-i mahakim**. Modern hukuka geçişin
   ilk aşaması sayılmıştır.)
 * İlk defa **dış borç** alındı.(İlk dış borcu İngiltere’den Kırım Savaşı sırasında
   alınmıştır.)
 * İlk defa **yabancı sermayeli banka** açıldı.(**Bank-ı Osmani**-İngiliz-Para basmaya
   yetkili bankadır.)
 * Ziraat bankası 1863’te Memleket Sandıkları adıyla açıldı.
 * İlk defa bir padişah yurtdışına çıktı. Sultan Abdülaziz’in yurt dışına çıkma 
   nedenleri;
 * Borç para bulabilmek.
 * Osmanlı’nın içinde yaşayan Hristiyanlara padişahın nasıl saygı duyulduğunu göstermek.
 * Rusya’nın planlarını anlatmak.

 * **I.MEŞRUTİYET (1876)**
 * Genç Osmanlıların baskısıyla, II. Abdülhamit tarafından ilan edildi.
 * Halk yönetime katıldı.
 * Padişahın atadığı Ayan ve halkın seçtiği Mebusan Meclisi oluştu.

Türk tarihinin ilk yazılı anayasası olan Kanuni Esasi ilan edildi. Bu anayasanın
maddeleri ise şunlardır;

 * Osmanlı Devleti, Osmanoğulları sülalesinden gelen en büyük erkek evlat tarafından
   yönetilir.
 * Resmi dili Türkçe’dir.
 * Resmi dini İslam’dır.
 * Yasama yetkisi Ayan ve Mebusan Meclisi’ne aittir.
 * Yürütme yetkisi Heyet-i Vükela’ya aittir.(İlk başbakan ise ……………….. ………………….’
   dır.)
 * Sürgün ve Angarya cezasını padişah verebilir.
 * Hükümet yaptığı işlerden Padişah’a karşı sorumludur.
 * Padişah önüne gelen bir kanunu sınırsız veto etme hakkına sahiptir.
 * Meclisi açma-kapama yetkisi Padişah’a aittir.

1877-78 Osmanlı-Rus savaşı ve Ermenilerin Mebusan meclisinde bağımsızlık isteklerini
dile getirmeleri üzerine **Abdülhamit meclisleri kapattı ve Kanuni Esasi’yi de yürürlükten
kaldırdı.**

 * 1878’den 1908’e kadar ülke baskı altında yönetilmiştir. Bu döneme **İstibdat 
   Dönemi** denir. Bu dönemin yenilikleri ise şunlardır;
 * Haydar Paşa tren garı yapıldı.
 * Engelliler için ilk defa kurum açıldı.
 * **Sanayi Nefise Mektebi** kuruldu.
 * Berlin-Bağdat demiryolu çalışmaları başladı.(Berlin-Bosof-Bağdat demiryolu projesidir.
   Projenin fikir babası **II.Wilhelm**’dir.)
 * Ermeni isyanlarının bastırılması amacıyla **Hamidiye Alayları** kuruldu.
 * İstihbarat Teşkilatı kuruldu. Bu teşkilata haber götürüp getirenlere Jurnal denir.
 * İlk arkeoloji müzesi olan Asar-ı Atika açıldı.
 * Günümüzdeki belli başlı idadiler yani liseler açıldı.Kendisine, döneminde camiden
   çok okul yaptırdığı için         “ …………………………….”  denilmiştir.
 * 1881 senesinde Osmanlı Devleti,** Muharrem Kararnamesi ile iflas ettiğini açıkladı.**
   Bunun üzerine alacaklı devletler **Düyun-u Umumiye İdaresi (Genel Borçlar İdaresi)**
   kurdular.
 * 1863 kurulan Memleket Sandıkları, Emniyet sandıkları ve Menafi Sandıkları ile
   birleşerek Ziraat Bankası’na dönüştü.

Abdülhamit’in bu baskılarına karşı ilk adı İttihadi Osmanî, daha sonra ismini değiştirerek
İttihat ve Terakki ismini alacak olan ve Osmanlı subaylarından oluşan bu cemiyet
1908 yılında İngiltere ile Rusya arasında yapılan **Reval Görüşleri’ne** tepki vermeyen
Abdülhamit’e karşı Selanik ve Makedonya’da Meşrutiyet’in bir kez daha ilan edilmesi
amacıyla Selanik ve Makedonya’da isyan başlattı.

İsyanı bastıramayan **Abdülhamit ikinci kez Meşrutiyet’i ilan etti.** Bu seferde
Meşrutiyeti istemeyenler, halkın bir kısmı, ulema sınıfı, medrese öğrencileri ve
padişaha bağlı avcı taburları Meşrutiyet’i devirmek için 13 Nisan 1909’da tarihe**
31 Mart Vakası** olarak geçen bu gerici ya da diğer adıyla irticacı isyanı başlattılar.
Abdülhamit isyanı bastıramayınca Selanik ve Makedonya’da İttihat ve Terakki’ye bağlı
bir odu harekete geçerek İstanbul’a kadar geldi. **Bu ordunun komutanı Mahmut Şevket
Paşa, Kurmay Yüzbaşı’sı ise Mustafa Kemal’di. ( Mustafa Kemal’in tarih sahnesine
çıktığı ilk olaydır.)**

İsyan, Hareket Ordusu tarafından bastırıldı ve Padişah II. Abdülhamit meclis kararıyla
görevinden alındı. Yerine ise V.Mehmet Reşat getirildi. Bu olaydan yararlanan;

 1. **Girit, Yunanistan’a bağlandı**.
 2. **Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti**.
 3. **Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Bosna Hersek**’i ilhak etti.

**Uyarı:** Osmanlı tarihinde rejime değiştirmeye yönelik çıkan ilk ve son isyan**“
31 Mart Vakası” dır.**

**1909 KANUN-İ ESASİ DEĞİŞİKLİKLERİ**

1876’daki ilk beş madde değişikliğe uğramamıştır. Değişikliğe uğrayan maddeler ise;

 * Sürgün ve Angarya cezası kaldırılacak.
 * Hükümet yaptığı işlerden halka (yani meclise) karşı sorumlu hale gelecek.
 * Padişah önüne gelen kanunu bir kez veto etme hakkına sahiptir.
 * Padişah isteği ve Mebusan Meclisi’nin 2\3’ünün çoğunluğu ile meclis kapanabilir.
 * Herkes siyasi parti kurabilir.

**II. Meşrutiyet ile kurulan partiler ise şunlardır;**

 * İttihat ve Terakki Fırkası
 * Ahrar Fırkası
 * İttihadi Muhammediye Fırkası
 * Osmanlı Demokrat Fırkası
 * Hürriyet ve İtilaf Fırkası
 * Fedekaran-ı Millet Partisi
 * Osmanlı Sosyalist Fırkası