Rusça Fiil Çekimleri Zamanlar

RUSÇA FİİL ÇEKİMLERİ

Rusça dil bilgisi kuralları içerisinde fiil çekimi, cümle kurmanın temel taşıdır. Rusçada fiiller hem zamanlara göre hem de eylemin tamamlanıp tamamlanmadığına (aspekt) göre çekimlenirler.

1. ŞİMDİKİ ZAMAN ÇEKİMİ (ПРЕЗЕНС)

Rusçada fiiller mastar hallerindeki (-ть) bitişlerine göre iki ana gruba ayrılırlar.

A. 1. Grup Fiiller (-ать / -ять)

Birden fazla heceli olan ve sonu “-ать” veya “-ять” ile biten fiillerin çoğunda, sondaki “-ть” harfleri atılır ve aşağıdaki tablodaki şahıs ekleri  getirilir:

читать= mastar
читат= kök

Şahıs ekleri kökten sonra getirilir. Şahıs ekleri şöyledir: 

Я (Ben)  – ю 
Ты (Sen) -ешь
Он / (O erkek)      -ет
Она / (O kadın)    -ет
Оно / (O çocuk)   -ет
Мы (Biz) -ем
Вы (Siz)  -ете 
Они (Onlar) -ют

Tabloda fiil çekiminin şahıs ekleri okumak “читать”  fiili üzerinde kısa çizgiden sonra gösterilmiş kökten ayrılmıştır.

Я читаю книгу. (Ya chi-ta-yu kni-gu] 
(Kitap okuyorum.)
Мы гуляем каждый день.  [Mı gulyayem kajdıy dyen.] 
Biz her gün geziyoruz / Her gün yürüyüş yapıyoruz.

B. 2. Grup Fiiller (-ить / -еть)

Sonu “-ить” veya “-еть” ile biten fiillerde bu ekler atılarak şahıs ekleri eklenir: İkinci grup şahıs çekim ekleri:
Я (Ben)  – ю / -у
Ты (Sen) -ишь
Он / (O erkek)      –ит
Она / (O kadın)    –ит
Оно / (O çocuk)    –ит
Мы (Biz) -им
Вы (Siz)  -итe
Они (Onlar) -ят / -ат

Я говорю по-русски – [Ya ga-va-ryu pa-rus-ki] 
(Rusça konuşuyorum.)
Я говорю с ней. [Ya ga-va-ryu s nyey.] 
(Onunla konuşuyorum.)
Ты хорошо говоришь. [Tı ha-ra-şo ga-va-riş] 
(İyi konuşuyorsun.)
Вы любите смотреть телевизор. [Vı lyu-bi-te sma-tret te-le-vi-zar] (Televizyon izlemeyi seviyorsunuz.)

2. SIK KULLANILAN ÖZEL VE DÜZENSİZ FİİLLER

Bazı fiiller kök değişimine uğrar veya standart dışı çekimlenir.

Я живу здесь. [Ya ji-vu zdes] 
(Burada yaşıyorum.)
Мы едим завтрак. [Mı ye-dim zavt-rak] 
(Kahvaltı yiyoruz.)
Она поёт очень хорошо. [A-na pa-yot o-chen ha-ra-şo] 
(O çok iyi şarkı söylüyor.)

Kök Değişimi Yaşayanlar (любить / хотеть)

Они хотят пить чай. [A-ni ha-tyat pit chay] 
(Onlar çay içmek istiyorlar.)
Я люблю тебя. [Ya lyu-blyu te-bya] 
(Seni seviyorum.)
Вы хотите читать. [Vı ha-ti-te chi-tat] 
(Okumak istiyorsunuz.)
Я хочу завтракать. [Ya ha-chu zavt-ra-kat] 
(Kahvaltı yapmak istiyorum.)
Он любит смотреть фильм. [On lyu-bit sma-tret film] 
(Film izlemeyi seviyor.)

3. GEÇMİŞ ZAMAN ÇEKİMİ (ПРОШЕДШЕЕ ВРЕМЯ)

Rusçada geçmiş zaman, şimdiki zamandan çok daha basittir. Şahıslara göre değil, öznenin cinsiyetine göre çekimlenir. Mastardaki -ть atılır ve şu ekler gelir:

Eril (Erkek): Fiil kökü + -л (Örn: Он читал – [On chi-tal])

Dişil (Kadın): Fiil kökü + -ла (Örn: Она читала – [A-na chi-ta-la])

Nötr (Cansız/Orta): Fiil kökü + -ло (Örn: Оно читало – [A-no chi-ta-lo])

Çoğul (Onlar/Biz/Siz): Fiil kökü + -ли (Örn: Они читали – [A-ni chi-ta-li])

4. DÖNÜŞLÜ FİİLLER (-СЯ / -СЬ)

Sonu -ся ile biten fiiller (Örn: учиться – öğrenim görmek) çekimlenirken, şahıs ekinden sonra şu kural uygulanır:

Eğer fiil çekimi ünsüz harfle biterse -ся eklenir. (Örn: Ты учишься)

Eğer fiil çekimi ünlü harfle biterse -сь eklenir. (Örn: Я учусь)

5. ÖNEMLİ YAZIM KURALI: 7 HARF KURALI

Rusçada г, к, х, ж, ч, ш, щ harflerinden sonra asla ы yazılmaz, yerine и yazılır. Ayrıca bu harflerden sonra я yerine а, ю yerine у gelir. Bu kural özellikle 2. grup fiil çekimlerini doğrudan etkiler.

6. EMİR KİPİ (ИМПЕРАТИВ)

Birinden bir şey yapmasını isterken kullanılır:

Sen (Tekil): Kökten sonra -й veya -и gelir. (Örn: Читай! – [Chi-tay] – Oku!)

Siz (Çoğul/Resmi): Tekil formun sonuna -те eklenir. (Örn: Читайте! – [Chi-tay-te] – Okuyunuz!)

7. İKİ FİİL YAN YANA KULLANIMI

“Gezmeyi seviyorum” gibi cümlelerde sadece ilk fiil (yardımcı fiil) çekimlenir, ikinci fiil mastar halde bırakılır:

Мы хотим завтракать. [Mı ha-tim zavt-ra-kat] (Kahvaltı yapmak istiyoruz.)

Ты хочешь читать. [Tı ho-cheş chi-tat] (Okumak istiyorsun.)

Я люблю гулять. [Ya lyu-blyu gul-yat] (Gezmeyi seviyorum.)

Он хочет завтракать. [On ho-chet zavt-ra-kat] (O kahvaltı yapmak istiyor.)

1. SÜREKLİ (TAMAMLANMAMIŞ) GELECEK ZAMAN

(Сложное будущее время – НСВ)

Bu zaman yapısı, gelecekte yapılacak olan ama bitip bitmeyeceği önemli olmayan, eylemin sürecine, süresine veya tekrarlanmasına odaklanan durumlarda kullanılır. Türkçeye genellikle düz gelecek zaman ekleriyle (-ceğim, -eceğim) çevrilir ancak arka planda bir “süreç” anlamı barındırır.

A. Ne Zaman Kullanılır?

• Eylemin Süresi Belirtildiğinde: Eylemin ne kadar süreceği önemliyse (bütün gün, 2 saat, akşama kadar).
• Tekrarlanan Eylemlerde: Gelecekte düzenli veya sık sık yapılacak eylemlerde (her gün, her hafta).
• Sürecin Kendisi Önemli Olduğunda: Eylemin bitmesi değil, sadece o işin yapılacak olması vurgulanırken.

B. Nasıl Kurulur? (Formül)

Bu yapıyı kurmak çok kolaydır, çünkü ana fiilin çekimiyle uğraşmazsınız. Ana fiil mastar (yalın, yani -ть ile biten) halinde kalır. Sadece önüne быть (olmak) fiilinin şahsa göre gelecek zaman çekimi getirilir.

Formül:[быть fiilinin şahıs çekimi] + [Ana fiilin mastar hali]

C. “Быть” Fiilinin Gelecek Zaman Çekimi

• Я (Ben) \(\rightarrow \) буду [bu-du]
• Ты (Sen) \(\rightarrow \) будешь [bu-deş]
• Он / Она / Оно (O) \(\rightarrow \) будет [bu-det]
• Мы (Biz) \(\rightarrow \) будем [bu-dem]
• Вы (Siz) \(\rightarrow \) будете [bu-de-te]
• Они (Onlar) \(\rightarrow \) будут [bu-dut]

D. Detaylı Tablo Örnekleri (читать ve гулять)

E. Süreç Belirten Detaylı Örnek Cümleler

• Я буду читать книгу весь вечер.
  [Ya bu-du chi-tat kni-gu ves vye-cher]
  \(\rightarrow \) Bütün akşam kitap okuyacağım. (Okuyup bitirecek miyim? Belli değil. Önemli olan bütün akşam bu eylemle meşgul olacağım).
• Мы будем гулять в парке каждый день.
  [Mı bu-dem gul-yat v par-ke kaj-dıy dyen]
  \(\rightarrow \) Her gün parkta gezeceğiz / yürüyüş yapacağız. (Eylemin gelecekte sürekli tekrarlanacağını belirtiyor).

2. BİTMİŞ (TAMAMLANMIŞ) GELECEK ZAMAN

(Простое будущее время – СВ)

Bu zaman yapısı, gelecekte yapılacak ve kesinlikle bitirilecek, tamamlanacak, tek bir seferde olup bitecek ve bir sonuç doğuracak eylemler için kullanılır.

A. Ne Zaman Kullanılır?

• Sonuç Odaklı Durumlarda: Eylemin başarıyla tamamlanacağı vurgulanırken (okuyup bitirmek, yazıp bitirmek).
• Tek Seferlik Eylemlerde: Gelecekte bir anlık, aniden veya tek bir sefer yapılacak işlerde.
• Süre Belirtilmediğinde: Eylemin ne kadar sürdüğü değil, bittiği önemli olduğunda.

B. Nasıl Kurulur? (Formül)

Bu yapıda asla “быть” (буду, будешь vb.) yardımcı fiili kullanılmaz.
Bunun yerine, fiilin Bitmiş (Совершенный вид) hâli kullanılır. Fiiller bitmiş hâle geçerken genellikle önlerine bir ek alırlar (Örn: читать \(\rightarrow \) прочитать, гулять \(\rightarrow \) погулять).

Bu yeni ön ek almış fiiller, tıpkı şimdiki zaman kuralında öğrendiğimiz şahıs ekleriyle (-ю, -ешь, -ет…) doğrudan çekimlenirler. Yardımcı fiil olmadığı için buna “Basit Gelecek Zaman” da denir.

C. Detaylı Tablo Örnekleri (прочитать ve погулять)

D. Sonuç Belirten Detaylı Örnek Cümleler

• Я прочитаю эту книгу завтра.
  [Ya pra-chi-ta-yu e-tu kni-gu zav-tra]
  \(\rightarrow \) Bu kitabı yarın okuyup bitireceğim. (Eylemin tamamlanacağı ve kitabın son sayfasının kapatılacağı sonucu vurgulanıyor).
• Мы погуляем часок ve пойдём домой.
  [Mı pa-gul-ya-yem cha-sok i pay-dyom da-moy]
  \(\rightarrow \) Bir saatçik gezip (bitirip) eve gideceğiz. (Gezme eyleminin sınırlı, tamamlanacak bir süreç olduğunu ve biteceğini belirtiyor).

Özet Karşılaştırma Tablosu