Loading…
Reload document
Open in new tab TÜRKİYE’DEKİ BAŞLICA MASİFLER
- Marmara’da Yıldız Dağları
- Uludağ
- Kaz Dağları
- Ege’de Saruhan – Menteşe
- İç Anadolu’da Kırşehir
- Niğde
- Karadeniz’de Daday – Devrekani
- Akdeniz’de Alanya
- Doğu Anadolu’da Bitlis
- Pötürge
Jeolojik Süreçler
Anadolu’nun büyük bölümü kara hâline gelmiştir.
Bu devrin ortalarında Kuzey Anadolu Dağları ve Toros Dağları ortaya çıkmıştır.
Anadolu bütün olarak yükselirken Akdeniz ve Karadeniz çanakları derinleşmiştir.
Nemli ve sıcak iklim şartlarına geçilmesi ile gür ormanlar ve bunların göl ortamlarında birikmesi sonucu zamanla linyit ve petrol yatakları meydana gelmiştir.
Üçüncü zamanın sonlarında ülkemizde tuz ve borasit yatakları oluşmuştur.
Bu dönemde Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu ve Batı Anadolu fay hatları oluşmuştur.
Türkiye hemen hemen bugünkü görünümünü Kuvaterner’de kazanmıştır.
Kuzey Anadolu ve Toros Dağları’ndaki yükselmeler ile fay kuşakları boyunca çökme ve yükselmeler bu dönemde meydana gelmiştir.
Ege Denizi’nin bulunduğu saha çökmüş, daha önce akarsu vadileri olan İstanbul ve Çanakkale Boğazları oluşarak Akdeniz ve Karadeniz birleşmiştir.
DÖRDÜNCÜ JEOLOJİK ZAMAN (KUVATERNER)
İklim değişmelerine bağlı olarak yüksek dağlık alanlar buzullarla kaplanmıştır.
Bu jeolojik zamanda dört büyük buzul dönemi yaşanmıştır.
Ayrıca Süphan, Nemrut, Erciyes, Tendürek, Hasan Dağı ve Karacadağ gibi volkanik dağlar oluşmuştur.
Görsel notu: Nemrut Dağı en son 1692 yılında faaliyete geçmişti.
İÇ KUVVETLER
Şema başlıkları:
- Dağ Oluşumu (Orojenez)
- Kıta Oluşumu (Epirojenez)
- Deprem (Seizma)
- Volkanizma
Enerjilerini yerin içinden (mantodan) alan kuvvetlerdir.
Yerkabuğunun şekillenmesinde olumlu etkiye sahiptirler (yapıcıdırlar).
Yeni yer şekilleri oluştururlar.
İÇ KUVVETLER
- Orojenez (Dağ Oluşumu)
- Epirojenez (Kıta-Kara Oluşumu)
- Volkanizma
- Depremler
TÜRKİYE FİZİKİ HARİTASI
EPİROJENEZ
Yer kabuğunun yaylanma hareketidir. Geniş alanlı bir harekettir.
Geniş alanlarda görülen bu hareket sonunda tabakalar kıvrılmaz, alçalır ve yükselir.
Oluşum Nedenleri:
- Dış Kuvvetler: Buzul çağında, buzulların ağırlık yapması ve alçalması, erime sonucu ise yükselmesi sonucu ortaya çıkar (Kanada, İskandinav).
- İç Kuvvetler: Karaların baskıları sonucu yükselme hareketidir (Anadolu toptan yükselmiştir).
Deniz gerilemesi: Regrasyon
Deniz ilerlemesi: Transgresyon
KITA OLUŞUMU (EPİROJEN)
Yer kabuğunu oluşturan levhalar manto üzerinde dengeli bir biçimde dururlar. Buna izostatik denge denir. Ancak bu denge, yer kabuğu üzerinde meydana gelen çeşitli olaylar sonucunda bozulabilir.
EPİROJENEZ SONUCUNDA
Deniz gerilemesi var ise akarsuyun yatak eğimi ve aşındırma gücü artar.
Kıyı şekilleri yüksekte veya kara içlerinde kalmış ise deniz gerilemesi olmuştur.
Deniz ilerlemesinin görüldüğü yerde akarsuyun ağız kısmı deniz suları altında kalır. Akarsuyun enerji potansiyeli azalır ve biriktirme yapar.
Eğer bir yerde akarsu vadisi deniz içinde de devam ediyorsa deniz ilerlemesinden bahsedilebilir.
Türkiye’de epirojenez sonucunda Anadolu yarımadası yükselirken; çevresindeki Akdeniz, Ege, Karadeniz çanakları ile Ergene havzası ve Çukurova çökmektedir.
Dördüncü zamanın başında bugünkü Ege Denizi’nin yerinde bulunan Egeid karasının epirojenik hareketlerle çökmesiyle Ege Denizi oluşmuştur.
Dünya üzerinde ise İskandinavya yarımadası ve Kanada yükselirken, Almanya ve Hollanda çökmektedir.
Epirojenez yer yüzünü en uzun sürede şekillendiren iç kuvvettir.
Epirojenez sonucunda yer şekillerinin genel yapısında değişme olmaz.
Yurdumuzun iç kesimlerinde yüksek düzlüklerin bulunması, III. Zaman sonlarında deniz seviyesine yaklaşan yerlerin (peneplen), IV. Zaman başlarında tekrar yükselmesinin sonucudur.
Şema etiketleri: Deniz ilerlemesi, Tortul tabakalar, Deniz gerilemesi.
Türkiye arazisinin uzun süre aşınmaya uğraması ve tektonik kökenli geniş çukurlukların alüvyonlarla dolmasıyla geniş düzlükler oluşmuş; 3. zaman sonu 4. zaman başında Anadolu toptan yükselmiş ve bu durum sonucunda Anadolu’daki düz alanlar yüksekte kalmıştır (plato ve ovalar).
TÜRKİYE’NİN DAĞLARI
Türkiye Alp – Himalaya kıvrım sisteminden yer alır.
Kuzey Anadolu Dağları, Toros Dağları ve Doğu Anadolu’daki dağlar kıvrım orojenezi,
Batı Anadolu’daki dağlar kırık orojenezi,
İç ve Doğu Anadolu’daki bazı alanlarda volkanizma sonucu oluşmuş dağlar görülür.
OROJENEZ
Deniz ve okyanus tabanında biriken tortulların, yan basınçların etkisiyle kıvrılma ya da kırılmasıyla orojenez meydana gelir.
Orojenez:
- Kıvrılma (antiklinal-senklinal)
- Kırılma (horst-graben)
şeklinde meydana gelir.
1) KIVRIM DAĞLARI
Yan basınçlar sırasında tabakalar esnekse kıvrılarak yükselir; buna ANTİKLİNAL denir. Kıvrılma ile alçakta kalan kısma SENKLİNAL denir.
Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar bu şekilde oluşmuştur.
Şema başlığı: KIVRIM DAĞI (ANTİKLİNAL-SENKLİNAL)
Kesit etiketleri: K.Deniz, K.A.D. Antiklinal, İç Anadolu Masifi, Toroslar Antiklinal, Akdeniz.
Kesit alt yazısı: Türkiye’yi Kuzey ve Güneyden Kuşatan Kıvrım Dağlarının K-G Kesiti.
KIVRILMA İLE DAĞ OLUŞUMU
Deniz tabanına biriken tortuların sıkışarak kıvrılıp yükselmesi ile oluşur.
Kuzey Anadolu ve Toros Dağları Alp-Himalaya kıvrım sisteminin Anadolu’daki uzantılarıdır.
Şema etiketleri: Antiklinal, Senklinal, Orojenez.
Bunların dışında İç Batı Anadolu, İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da orojenik hareketlerle meydana gelmiş 2. derece dağ sıraları bulunur.
KIVRIMLI YAPILAR
KUZEY ANADOLU DAĞLARI
Kocaeli Yarımadası’nın doğusundan başlayarak Gürcistan sınırına kadar uzanır.
Trakya’nın kuzeyinde yer alan Yıldız Dağları (Istrancalar) Kuzey Anadolu Dağları’nın devamı olarak kabul edilir.
KIRILMA İLE DAĞ OLUŞUMU
Yer kabuğundaki kırık hatları (fay hatları) boyunca blok hâlinde yükselme ve çökmelerle dağlar oluşmaktadır.
Kırılma sonucunda iki yanındaki faylar boyunca yükselen kısımlara Horst, alçalan kısımlara Graben denir.
Ege Bölgesi’ndeki Yunt Dağı, Bozdağlar ve Aydın Dağları horst; bunlar arasındaki Gediz, Büyük Menderes ve Küçük Menderes ovaları ise tipik birer grabendir.
2) KIRIK DAĞLARI
Orojenez sırasında arazideki tabakalar sertse kıvrılamaz, kırılırlar. Kırılıp yüksekte kalan kısma HORST; kırılıp çöken kısma GRABEN denir.
Ege’deki Horstlar:
- Kaz
- Madra
- Yunt
- Bozdağlar
- Aydın
- Menteşe
Ege’deki Grabenler:
- Bakırçay
- Gediz
- Büyük Menderes
- Küçük Menderes
Akdeniz’de Amanos Dağları Horst, Amik Ovası Grabendir.
Şema etiketleri: Landforms Associated With Normal Type Faulting, Graben, Horst.
EGE’DEKİ HORST-GRABENLER
Şema etiketleri: Yunt Dağı, Bakırçay Ovası Alçalma, Gediz Ovası Alçalma, Bozdağlar, Küçük Menderes Ovası Alçalma, Aydın Dağları, Büyük Menderes Ovası Alçalma, Horst, Graben, Yükselme.
Harita notu: Ege: Kazdağı, Aydın, Madra, Yunt, Boz dağlar, Menteşe Dağları.
VOLKANİK DAĞLARIMIZ
Volkanlardan çıkan malzemelerin birikmesiyle oluşan dağlara volkanik dağlar (volkan konisi) denir.
Türkiye’nin en önemli volkanik sahaları 3 bölgemizde toplanmıştır:
- Doğu Anadolu Bölgesi
- İç Anadolu Bölgesi
- Batı Anadolu Bölgesi
TÜRKİYE’NİN DAĞLARI HARİTASI
Ülkemizde Oluşumuna Göre Dağlar
Kıvrımlı Dağlar
- Tahtalı Dağı, Ak dağlar
- Küre Dağları, Giresun Dağları
- Sündiken Dağı, Tecer Dağı
- Sultan Dağı, Geyik Dağları
- Mercan Dağı, Karasu Dağı
- Canik Dağları, Kalkanlı Dağı
- Akdağlar, İdris Dağı
- Geyik Dağları, Bolkar Dağları
- Trabzon ve Rize dağları
- Nur, Engizek, Nurhak dağları
Volkanik Dağlar
- B. ve K. Ağrı Dağı
- Tendürek Dağı
- Süphan Dağı
- Nemrut Dağı
- Erciyes Dağı
- Melendiz Dağı
- Hasan Dağı
- Karadağ Dağı
- Karacadağ Dağı
- Kula Dağları
Kırıklı Dağlar
- Bozdağlar
- Aydın Dağları
- Madra Dağı
- Yunt Dağı
- Menteşe Dağları
- Kaz Dağları
- Dumanlı Dağı
- Kozak Dağı
Harita etiketleri: Volkanik dağlarımız — Ege Bölgesi Kula tepeleri; İAB: Hasandağı, Karacadağ, Karadağ, Melendiz, Erciyes; DAB: Büyük ve Küçük Ağrı, Süphan, Nemrut, Tendürek; GDA Bölgesi: Karacadağ.
VOLKANİZMA SONUCU OLUŞAN DAĞLAR
- Doğu Anadolu: Ağrı, Nemrut, Süphan, Tendürek
- İç Anadolu: Erciyes, Hasan, Melendiz, Karadağ, Karacadağ
- Güneydoğu Anadolu: Karacadağ
- Ege: Kula volkanları (en genç)
- Karadeniz: Köroğlu
- Marmara: Uludağ
İÇ ANADOLU DAĞLARI
GÜNEYDOĞU ANADOLU DAĞLARI
AKDENİZ DAĞLARI (TOROSLAR)
MARMARA BÖLGESİ DAĞLARI
EGE (BATI ANADOLU) DAĞLARI
DEPREMLER
Depremler üçe ayrılır:
- Volkanik: Volkanik olaylar sonucu oluşur. Etki alanları dardır.
- Göçme (karstik): Kayatuzu, jips gibi eriyebilen maddelerin bulunduğu yerde oluşan yer altı mağaralarının çökmesi ile oluşur. Etki alanı dardır.
- Tektonik: Etki alanı geniş ve şiddetli olan depremlerdir. Depremin iç merkezine “hiposantr”, dış merkezine “episantr” denir.
Türkiye deprem bölgeleri:
- KAF: İzmit Körfezi-Aras Vadisi
- BAF: Güney Trakya ve Batı Anadolu
- DAF: İskenderun Körfezi’nden Van Gölü’ne gider.
Deprem Türleri
Tektonik kökenli depremler: Yerin altındaki şiddetli basınç ve gerilimler sonucunda fay hatları üzerinde oluşan depremdir.
Volkanik depremler: Volkanların püskürmesi sırasında oluşur, dar alanda etkilidir ve önemli zarara neden olmaz. Japonya ve İtalya’da oluşan depremlerin bir kısmı bu gruba girmektedir.
Çöküntü depremleri: Yer altındaki boşlukların (mağara), kömür ocaklarındaki galerilerin, karstik arazilerde erime sonucu oluşan boşlukların tavan bloklarının çökmesi ile oluşur. Etki alanları dardır.
Büyük heyelanlar ve gökten düşen meteorların da küçük… (metin dosyada burada kesilmiştir.)
TÜRKİYE’DE DEPREMLER
Çöküntü Depremleri: Yeraltı boşluklarının çökmesine bağlı olarak oluşan bu depremlerin etki alanı sınırlıdır ve Akdeniz Bölgesi’nde görülür.
Zonguldak’ta meydana gelen maden çökmeleri ya da Konya’da tarım olarak yeraltı suyunun kullanılması sonucu oluşan boşluklara çökme, beşerî faktörlerle beraber gerçekleşen çöküntü depremleridir.
GENÇ ARAZİLER
Harita başlığı: DÜNYA DEPREM DAĞILIŞ HARİTASI.
Türkiye’de çöküntü depremlerinin görüldüğü yerler
- Konya-Karaman çevresi
- Mardin çevresi
- Taşeli Platosu (Orta Akdeniz)
- Ergene Havzası (Trakya)
- Doğu Karadeniz kıyıları
(Bu liste dosyada iki kez tekrarlanmıştır.)