Rus dilinde üç eril, dişil, nötr olmak üzere üç tip kelime vardır. Dil bilgisi kurallarının tamamına yakını bu üç tip kelime üzerine kurgulanmıştır. Şimdi bu kelime türlerine bakalım:
1- Мужской род (М.р.) Eril Tür
Eğer kelimenin sonu sessiz harf ile bitiyorsa o kelime büyük çoğunlukla eril türde kelimedir.
- стол [stol] : masa
- космос [kos-mos] : uzay
- студент [stu-dyent] : erkek öğrenci
- автобус [af-to-bus] : otobüs
- дом [dom] : ev
- завод [za-vot] : fabrika
- друг [druk] : erkek arkadaş
- магазин [ma-ga-zin] : mağaza
- рассказ [ras-kas] : hikaye
- журнал [jur-nal] : dergi
Bazı eril kelimelerin sonu ise “ь” (yumuşatma işareti) veya “-й” harfi ile bitmektedir:
- словарь [sla-var’] : sözlük
- день [dyen’] : gün
- музей [mu-zyey] : müze
Bazı kelimeler ise, fiziksel ve anlamsal olarak erkek bir bireyi ifade ettiği için son harfi ne olursa olsun otomatik olarak eril kabul edilir:
- дядя [dya-dya] : dayı, amca
- папа [pa-pa] : baba
- дедушка [dye-duş-ka] : dede
- брат [brat] : erkek kardeş
- мальчик [mal’-çik] : küçük erkek çocuk
ERİL ÇOĞUL
- стол → столы [stal-ı] (masalar)
- магазин → магазины [ma-ga-zin-ı] (mağazalar)
- врач → врачи [vra-çi] (doktorlar)
Sonu sessiz harfle biten isimler -ы , -и seslilerinden birisini alarak çoğul olurlar. Bunun ayırt edici kuralı, kelimenin son seslisinin yedi istisna harften biriyle bitmesi halinde -и
seslisinin eklenerek yalın hal çoğul yapılmasıdır.
Bu harfler ж,щ,ш,ч,к,г,х dir
нож – ножи bıçak-bıçaklar
врач -врачи doktor-doktorlar
плащ – плащи yağmurluk-yağmurluklar
карандаш –карандаши kurşun kalem-kurşun kalemler
дух – духи ruh-ruhlar
враг- враги düşman düşmanlar
звук –звуки ses-sesler
Bu yedi sessizin dışındaki diğer bütün sessiz harflerden sonra -ы ilave edilerek yalın hal çoğul şekli elde edilir.
стол- столы masa -masalar
пол- полы döşeme- döşemeler
завод- заводы fabrika- fabrikalar
вокзал- вокзалы gar- garlar
автобус- автобусы otobüs-otobüsler
самолёт- самолёты uçak- uçaklar
Sonu -ь yumuşatma işaretiyle biten kelimeler -и ilave edilerek çoğul olurlar.
дождь – дожди yağmur- yağmurlar
путь – пути yol- yollar
словарь – словари sözlük- sözlükler
рубль – рубли ruble- rubleler
2- Женский род (Ж.р.) Dişil Tür
Eğer kelimenin sonu “а” veya “я” harfleri ile bitiyorsa ve anlamsal olarak eril bir durum (baba, dede gibi) söz konusu değilse o kelime dişil türdür.
- книга [kni-ga] : kitap
- фамилия [fa-mi-li-ya] : soyisim
- вода [va-da] : su
- комната [kom-na-ta] : oda
- собака [sa-ba-ka] : köpek
- река [rye-ka] : nehir
- сумка [sum-ka] : çanta
- страна [stra-na] : ülke
Bazı kelimeler anlamsal olarak dişil tür olmayı gerektirmektedir:
- подруга [pad-ru-ga] : kız arkadaş
- дочка [doç-ka] : kız çocuk
Bazı dişil kelimelerin sonu “ь” (yumuşatma işareti) ile bitmektedir. Bu grup eril kelimelerle karıştırılmamalıdır. Bu şekilde olan kelimeleri birbirinden ayıran kesin bir kural olmayıp, ezberlenmesi gerekmektedir:
- тетрадь [tyet-rat’] : defter
- дверь [dvyer’] : kapı
- ночь [noç’] : gece
DİŞİL ÇOĞUL
- сестра → сёстры [syos-trı] (kız kardeşler)
- бабушка → бабушки [ba-buş-ki] (büyükanneler / anneanneler)
- девушка → девушки [dye-vuş-ki] (genç kızlar)
- книга → книги [kni-gi] (kitaplar)
Sonu -a ile Biten isimler: Bu harf atıldıktan sonra yerine, yedi harf kuralına uymak şartıyla,
-ы ve -и eklenerek çoğul şekil elde edilir.
страна – страны ülke-ülkeler
лампа – лампы lamba-lambalar
улица – улицы sokak-sokaklar
комната – комнаты oda-odalar
кожа – кожи deri- deriler
нога – ноги ayak-ayaklar
дача – дачи yazlık ev- yazlık evler
старуха – старухи yaşlı kadın- yaşlı kadınlar
Son dört sözcükte görüldüğü gibi ж,щ,ш,ч,к,г,х harflerinden sonraki -a düşmekte , bunun yerine -и eklenmektedir.
Sonu -я ile biten dişi cins isimlerde bu harf düşer yerine -и takısı gelir.
Деревня – деревни köy- köyler
Земля – земли yer- yerler
статья -статьи makale- makaleler
семья -семьи aile-aileler
Sonu -ь ile biten dişil cins isimlerde sondaki yumuşak işaretin yerine -и takısı getirilerek çoğul yapılır.
новость – новости haber-haberler
степь – степи step- stepler
ночь – ночи gece-geceler
постель – постели yatak- yataklar
тетрадь – тетради defter- defterler
3- Средний род (С.р.) Nötr Tür
Kelimenin sonu “о” veya “е” harflerinden biri ile bitiyorsa o kelime nötr kelimedir.
- письмо [pis’-mo] : mektup
- бюро [byu-ro] : büro
- пиво [pi-va] : bira
- вино [vi-no] : şarap
- окно [ak-no] : pencere
- море [mo-rye] : deniz
- кафе [ka-fe] : kafe
- место [mye-sto] : yer
- метро [myet-ro] : metro
NÖTR ÇOĞUL
- окно → окна [ok-na] (pencereler)
- море → моря [ma-rya] (denizler)
- поле → поля [pa-lya] (tarlalar)
- письмо → письма [pis’-ma] (mektuplar)
- яблоко → яблоки [yab-la-ki] (elmalar) Nötr olmasına rağmen 7 harf kuralı nedeniyle -и alır”
- молоко [ma-la-ko] → (Sayılamayan isimdir, Rusçada çoğul formu yoktur.)
- здание → здания [zda-ni-ya] (binalar)
- время → времена [vrye-mye-na] (zamanlar)
- имя → имена [i-mye-na] (isimler)
Sonu -a ile Biten isimler: Bu harf atıldıktan sonra yerine, yedi harf kuralına uymak şartıyla,
-ы ve -и eklenerek çoğul şekil elde edilir.
улица – улицы sokak-sokaklar
комната – комнаты oda-odalar
кожа – кожи deri- deriler
нога – ноги ayak-ayaklar
дача – дачи yazlık ev- yazlık evler
старуха – старухи yaşlı kadın- yaşlı kadınlar
Son dört sözcükte görüldüğü gibi ж,щ,ш,ч,к,г,х harflerinden sonraki -a düşmekte , bunun yerine -и eklenmektedir.
Sonu -я ile biten dişi cins isimlerde bu harf düşer yerine -и takısı gelir.
Деревня – деревни köy- köyler
Земля – земли yer- yerler
статья -статьи makale- makaleler
семья -семьи aile-aileler
Sonu -ь ile biten dişil cins isimlerde sondaki yumuşak işaretin yerine -и takısı getirilerek çoğul yapılır.
новость – новости haber-haberler
степь – степи step- stepler
ночь – ночи gece-geceler
постель – постели yatak- yataklar
тетрадь – тетради defter- defterler
ÖZETLER
✔ Sessiz harf → genelde eril
✔ -й → genelde eril
✔ -ь → çoğu eril veya dişil (ezber gerekir)
✔ Erkek kişiler → otomatik eril (sonu -а/-я olsa bile)
✔ -а / -я → %90 dişil
✔ Meslek bildiren eril kelimelerin sonuna “-ка” veya “-ница” gelerek dişil hali yapılır (Örn: журналист [jur-na-list] → журналистка [jur-na-list-ka]).
✔ -о → çoğu nötr
✔ -е → nötr (çok yaygın)
✔ -мя → özel nötr grup (время, имя gibi)
✔ -и / -у / -ю ile biten bazı yabancı kelimeler de nötr olabilir (такси [tak-si], меню [mye-nyu] gibi. Bu kelimeler hiç değişmez, çoğul ekleri de almazlar).
