4. ÜNİTE MASAL

Masal; sözlü edebiyat geleneği içinde halkın anonim olarak oluşturduğu, dilden dile, kuşaktan kuşağa sürüp gelen, olağanüstü kişilerin başından geçen olağandışı olayları anlatan edebî türe masal denir.

Masalın tanımını maddeleştirirsek;

1. Sözlü gelenek içinde yer alır.
   1. Anonim eserlerdir.
   1. Dilden dile, kuşaktan kuşağa aktarılmıştır.
   1. Olağanüstü kahramanlar ve olağandışı olaylar vardır.

Masalların Özellikleri

*Olay çevresinde gelişen,anlatmaya bağlı sanatsal metinlerdir.

*Genellikle bir tekerleme ile başlar.

*Olaylar, hayalî mekânlarda ve belirsiz geçmiş zamanda geçer.

*Olaylarda, öğrenilen geçmiş zaman (mış-miş) ve geniş zaman (ar-er) kullanılır.

*Devler, periler, cinler, padişahlar, prensler, prensesler genel olarak kullanılan masal kahramanlarıdır.

*Masalların özü iyi ile kötünün mücadelesidir. Masallar iyilerin kötüleri yenmesi üzerine kurgulanmıştır.Sonunda iyiler ödüllendirilir ve kötüler cezalandırılır.

*Yalın, duru, akıcı bir dil kullanılır.

*Masalların söyleyeni belli değildir. Anonimdir. Günümüzde belli bir kişinin ortaya koyduğu yapma masallarda yazılmaktadır

*Halk arasında dilden dile söylenerek gelecek kuşaklara aktarılan masallar, sonradan yazıya geçirilmiştir.

* Masallarda ayrıntılı tasvir ve okunması zor sözcüklere yer verilmez.

*Masalların başında, ortasında ve sonunda kalıp sözlere yer verilir

*Masalların çoğu “bir varmış, bir yokmuş” ya da “evvel zaman içinde, kalbur saman

içinde” gibi ifadelerle başlar. *Bunlara tekerleme ya da döşeme denir. Tekerlemeden sonra olay ve dilek bölümleri gelir. Türk masallarında dilek bölümü “onlar ermiş muradına…” ya da “gökten üç elma düştü.” biçiminde başlar.

*Masallarda genellikle bir eğitim amacı saklıdır. Masallar bu yönüyle didaktik (öğretici) bir nitelik taşır.

*Türk masalları üzerinde, bizde Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney gibi kişiler çalışmışlardır. Masal türünün Hindistan’da doğduğu sanılmaktadır.

Önemli: Masallarda iyilik, güzellik, doğruluk, yardımseverlik gibi evrensel değerler yer alır; dinî ve

 millî ögelere yer verilmez.

Kısaca masallar evrenseldir. Milli veya mahalli değildir.

Masal sözcüğünü edebiyatımızda bugünkü anlamı ile ilk defa kullanan kişi Namık Kemal‘dir

Masal Türünün Tarihçesi          

Genel / Dünya Edebiyatında Masal

• Masalların kaynağı en yaygın görüşe göre Eski Yunan ve Hint mitolojileridir.

Eski Yunan edebiyatındaki Ezop Masalları, tarihte bilinen en eski masal ve fabl örnekleri

olup MÖ 6. yüzyılda yazıya geçirilmiştir. Ezop Masallarında kahramanlar genellikle

hayvanlardır.

Hint edebiyatında kaleme alınan Pançatantra ve Beydeba’nın yazdığı Kelile ve Dimne, Doğu’daki ilk masal ve fabl örnekleridir.

Uygur Dönemi eserlerinden olan Kalyanamkara ve Papamkara (İyi niyetli şehzade ile kötü niyetli şehzade) Türk edebiyatının ilk masallarıdır.

• Binbir Gece Masalları, Arap ve İran kaynaklı olup bu masalların anlatıcısı Şehrazat’tır.
• Grimm Kardeşler, Almanya’da halk arasında yaşayan masalları derleyerek 1812 yılında

“Çocuk ve Yuva Masalları” adıyla yayımlamışlardır. Ancak bu masallar Grimm Masalları olarak adlandırılmaya devam etmektedir.

• Masal türünün önemli yazarlarından biri de Danimarkalı yazar Andersen’dir. Andersen Masalları olarak adlandırılan bu masallar da çok önemli bir yere sahiptir.
• Masal türünün Fransız Edebiyatındaki örneği ise Perrault Masallarıdır.
• Türk Edebiyatında Masalların Tarihçesi
  • Türk edebiyatında Uygur Dönemi eserlerinden olan Kalyanamkara ve Papamkara (İyi niyetli şehzade ile kötü niyetli şehzade) ilk masal örneği olarak kabul edilir.
  • Osmanlı Dönemi’nde sözlü gelenekten derlenerek hazırlanan Billur Köşk, ilk Türk masallarındandır.
  • XIX. Yüzyıldan sonra masallar Türk Halk Edebiyatında “kıssa” sözcüğüyle ifade edilmiş ve daha sonra da “mesel” sözcüğüyle masal kavramı karşılanmaya çalışılmıştır.
  • Bugünkü anlamda masal sözcüğünü ilk kullanan sanatçı Tanzimat edebiyatının en büyük şairi olan ve vatan şairi olan Namık Kemal’dir. Namık Kemal; Mukaddime-i Celal adlı

eserinde masalı eğitici, terbiye edici özellikte, bütünüyle hayalî olaylardan meydana gelen bir anlatım türü olarak tanımlamıştır.

• Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney(Masalcı Baba), Naki Tezel gibi önemli araştırmacılar Türk masallarını derleyerek yayımlamış ve Türk masallarını ölümsüzleştirdi.

Türk Masallarının Özellikleri

1. Türk masallarının kahramanı devler, cadılar gibi olağanüstü varlıklarla insanlar ve hayvanlardır.
2. Masallarda iyiler; hükümdar, derviş, padişah, Keloğlan; kötüler ise cadılar, devler, vezirlerdir.
3. Türk masallarında genel olarak tilki, aslan ve Zümrüdüanka kuşu en sık rastlanan hayvanlardır.

Dünya Edebiyatının En Önemli Masalları Hakkında Kısa Bilgiler Pançatantra: Beydaba tarafından derlenmiştir. Dünya edebiyatının ilk masal örneklerinden biri olarak kabul edilen Pançatantra, “beş kitap” veya “beş ilke” anlamına gelmektedir.

ÖNEMLİ: Pançatantra dünya edebiyatında masalların ve fablların kaynağı olarak kabul edilen bir şah eserdir.

Kelile ve Dimne: Hint mitolojisinden izler taşıyan bu eser Kelile ve Dimne adındaki iki çakal

arkadaşın başından geçen olayları ele alır. Kelile zeki ve doğru yolda giden, Dimne ise yalan ve yanlışı yol edinmiş karakterlerdir. Kelile ve Dimne masalı Pançatantra masallarının içinde yer alan bir masaldır.

Ezop Masalları: * Ezop tarafından MÖ 6. Yüzyılda derlenen bu masallarda kahramanlar; bitkiler, hayvanlar ve cansız varlıklardır. * Birçok Türk edebiyatçısı (Nazım Hikmet, Nurullah Ataç, Orhan Veli, Ülkü Tamer, Sabahattin Eyüboğlu gb.) tarafından çevrilen bu masallardan en önemlileri “Ağustos Böceği ile Karınca, Karga ile Tilki, Kurt ile Kuzu” gibi masallardır.

Binbir Gece Masalları * Hayali bir kişi olan Şehrazat tarafından anlatılan bu masallar masal

kaynakları içerisinde son derece önemli bir yer tutar. * “Ali Baba ve Kırk Haramiler, Alaaddin’in Sihirli Lambası” gibi önemli masalların yer aldığı ve Arap-İran kültüründen izler taşıyan bu

masallar 8. yüzyılda ortaya çıkmıştır. * Binbir Gece Masallarının temeli kadınlara güvenmeyen Şehriyar adlı bir hükümdarla vezirin kızı olan Şehrazat adlı bir kızın yaşadıkları ele alınır.

Grimm Kardeşler Masalları

İki Alman yazar olan Jacop ve Wilhelm Grimm kardeşler tarafından kaleme alınan bu masalların en önemlileri;

– Hansel ve Gratel,- Fareli Köyün Kavalcısı,- Uyuyan Güzel,- Pamuk Prenses ve Yedi Cücelerdir.

Perrault Masalları“Kaz Anamın Öyküleri” olarak derlenen ve “Kırmızı Başlıklı Kız, Uyuyan Güzel, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, Kül Kedisi gibi önemli masalların yer aldığı Perrault Masalları Fransız edebiyatının önemli eserleridir.

Andersen Masalları Danimarkalı yazar Andersen tarafından derlenen bu masallarda bazıları; “Çıplak Kral, Çirkin Ördek Yavrusu, Kibritçi Kız, Uçan Sandık” gibi masallardır. Bu masallar İskandinav kültüründen izler taşır.

  4-Fabl Nedir? Özellikleri                                                                                                                                  

İnsanlar arasında cereyan eden olayları hayvanlar bitkiler ya da cansız varlıklar arasında geçiyormuş gibi göstererek bu yolla insanlara ahlak ve ibret dersi vermek örnek

göstermek ya da bir düşünceye güç kazandırmak isteyen edebi türdür.

Fablların Özellikleri

Kahramanları hayvanlardır.

• Fabllarda teşhis ve intak sanatları kullanılmaktadır.
• Şiir (manzum) şeklinde yazılırlar ve öğüt verme amaçlanır.Mensur şekilde yazılanlar da vardır.
• Bu öğüt, genellikle bir atasözü ya da özdeyiş yoluyla verilir.
• Fabllarda verilen öğütler somut olaylar yoluyla okuyucunun zihninde yer etmesini sağlar.
• Konu sınırlaması yoktur, olay örgüsünü iyilik-kötülük üzerine kurulan çatışmalar belirler.
• Kahramanlık, cesaret, yardımlaşma, kurnazlık, kibir, kıskançlık gibi özelliklere sahip kahramanlar bulunmaktadır.
• Olay eksenli olan fabllarda öyküleyici anlatım kullanılır.
• Yer ve zaman belli değildir.
• Son derece sade ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
• Dostluk, korku, sevgi, yardımlaşma, arkadaşlık gibi evrensel konular ele alınmıştır.

5-Fablların Tarihsel Gelişimi                                                                                                                                                      

*Masallarla beraber ortaya çıkmış olan bu tür genel olarak hayvan masalları olarak adlandırılmıştır.

*Bu sözcük Latince hikâye anlamına gelen “fabıla” sözcüğünden türemiştir.

*Dünya edebiyatında ilk fabl örneği Beydaba tarafından kaleme alınan Kelile ve Dimne adlı olarak kabul edilebilir.

*Batı edebiyatında görülen ilk fabl/masal örnekleri Ezop tarafından kaleme alınmıştır.

*17. Yüzyıla gelindiğinde ise fabl türünde La Fontaine ile birlikte büyük bir gelişim başlar.

*XIII. yüzyılda yaşamış İranlı şair Sadi’nin Gülistan adlı eserinde fabl özelliği taşıyan parçalara rastlanmaktadır.

*Türk edebiyatında 13. yüzyılda yaşayan Mevlana, ünlü eseri Mesnevi’de birçok hayvan hikâyesini ele almıştır.

*Gülşehri tarafından 14. yüzyılda Feridüddin Attar tarafından kaleme alınan Mantıku’t Tayr (Kuş dili) çevirisi fabl özelliği taşıyan önemli bir eserdir.

• **              Türk edebiyatının ilk fabl örneği ise 15. yüzyılda Şeyhi tarafından kaleme alınan “Harname” adlı eserdir.

*Tanzimat sanatçısı Şinasi’nin, 19. yüzyılda La Fontaine ’den yaptığı fabl çevirileri de önemli bir yer tutar.

Şeyhi’nin Yazdığı Harname’nin İçeriği

15. yüzyılda yaşamış olan Şeyhi bir göz doktorudur. Osmanlı padişahı Çelebi Mehmet’in gözlerini tedavi etmesi sonucu kendisine tımar olarak verilen Tokuzlar Köyüne giden Şeyhi, burada eski tımar sahipleri tarafından eşek sudan gelinceye

kadar bir güzel dayak yer. Bu dayaktan 126 beyitten oluşan ve Türk edebiyatının ilk fabl örneği olarak kabul edilen o meşhur mesneviyi kaleme alır.

Harname’de, bir öküz gibi güçlü ve kuvvetli olmak isteyen bir eşeğin buğday tarlasına girerek bütün buğdayları talan etmesi ve tarla sahipleri tarafından dövülerek

kulaklarının ve kuyruğunun kesilmesiyle sonuçlanan bir olay dizisi anlatılır. Eserin sonunda bugünde kullanılan ve atasözü değerine ulaşan “Boynuz umarken kulaktan oldum.” Sözünü bir öğüt olarak ifade etmiştir.

Fabl tarzında yazılan önemli romanlar

1. George Orwell – Hayvan Çiftliği                 2.Jack London – Beyaz Diş
   1. Antoine de Saint Exzupery – Küçük Prens  3.Richard Bach – Martı Jonathan Livingston

Fabllarda Plan

1. Serim: Olayın geçtiği çevre ve kahramanların kısaca tanıtıldığı bu bölümden sonra olay başlatılır.
2. Düğüm: Merak duygusunun yoğunlaşmaya başladığı bu bölümde temel çatışma ortaya konur ve olay düğümlenir.
3. Çözüm: Düğümün çözüldüğü, çatışmanın sona erdiği ve olayın beklenmedik bir şekilde sonlandığı bölümdür.
4. Öğüt: Bu bölümde daha çok bir atasözü ya da özlü bir söz şeklinde verilen bir öğüt bulunur. Olayla ilgili ana fikir öğüt biçiminde okuyucuya aktarılmaya çalışılır.