- II. MAHMUT ISLAHATLARI
- Sened-i ittifak (1808) : II. Mahmut ve Ayanlar arasında, ayanların varlığı resmileşti.
İlk defa padişahın yetkileri sınırlandırıldı. Osmanlı Devleti’nde ilk demokratikleşme hareketidir.
- Askeri alanda Yapılan Yenilikler;
1) Sekban-ı Cedid Ocağı kuruldu.
2) Eşkinci Ocağı kuruldu.
3) Yeniçeri ocağı kaldırıldı yerine Asakar-i Mansure-i Muhammediye ordusu kuruldu. Bu ordunun asker ihtiyacının karşılanması amacıyla da Mektebi Funün-u Harbiye kuruldu.
- Tarihte yeniçeri ocağının kaldırılmasına …………………….. …………………….. denir.
4) Askeri amaçlı ilk nüfus sayımı yapıldı.
5) Mekteb-i Tıbbiye ( Tıbbiyeyi Şahane ) ve Mekteb-i Hayriye kuruldu.
6) Mızıkayı hümayun kurularak Mehteran kaldırıldı.(İtalyan ……………………. Önderliğinde açılmıştır.)
7) Tımar sisteminin kaldırılmasıyla köy-kasabaların korunması için Redif Birlikleri kuruldu.
8) Askerlik işlerinin düzelmesi amacıyla Dar-ı Şura-yı Askeri kurulmuştur.
- Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler;
- Müsadere usulü memurların üzerinden kaldırıldı.
- Kanun, tüzük, yönetmelik çıkarılması için Meclis-i Valay-ı Ahkâm-ı Adliye kuruldu.
- Memurların terfi işlemleri için Dar-ı Şurayı Babıâli kuruldu.
- Tımar sistemi kaldırıldı.
- Memurlar maaşa bağlandı, eyaletlere Müşir ve köylere muhtar atandı. Ayanlıklar ortadan kaldırıldı.
- Posta teşkilatı kuruldu.
- Takvim-i vekayi adında ilk resmi gazete çıkarıldı.
- Enderun mektebi kaldırıldı yerine Mekteb-i Maarifi Adliye açıldı.
- Memura ceket, fes, pantolon giyme zorunluluğu getirildi.
- II.Mahmut devlet dairelerine portresini astırdı.( ………………….. ………………………. )
- Pasaport uygulamasına geçildi.
- İstanbul’ a vize uygulaması başlatıldı. ( Mürur tezkeresi )
- Divan-ı hümayun kaldırıldı yerine Heyet-i vükela kuruldu.
Divan-ı hümayun Heyet-i vükela
Sadrazam Başvekâlet
Nişancı Dâhiliye Nazırlığı
Defterdar Maliye Nazırlığı
Reisül küttap Hariciye Nazırlığı
Kazasker Nezaret-i adevi (Adalet Bakanlığı) — Meclis-i Maarifi Umumiye Nezareti (MEB)
Şeyhülislam Babı meşihat dairesi
- Eğitim, Sağlık, Kültür alanında Yapılan Yenilikler;
- Avrupa’ya eğitim amaçlı ilk defa öğrenci gönderildi.
- Karantina servisi uygulandı.
- İstanbul’da ilköğretim zorunlu hale geldi.
- Rüştiye (Ortaokul) ve Mekteb-i Ulum-u Edebiye (Orta dereceli okullar) açıldı.
- Ekonomi alanında;
Bu dönemde Mısır sorununun çözümü için İngiltere ile Balta Limanı Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile yabancıların ödemiş oldukları gümrük vergisi %15’den %3’e, yerli tüccarların ödemiş oldukları gümrük vergisi %5’den %12’ye çıkarıldı. Ayrıca yabancıların ödemiş olduğu iç gümrük vergisi de kaldırılmıştır. Bu antlaşma Sonucunda Lonca Teşkilatı iflas etti, yerli üretici battı, Osmanlı ekonomisi dışa bağımlı hale geldi. II. Mahmut bu duruma önlem almak için;
- Yerli malların kullanılmasını zorunlu hale getirdi.
- Memurun giydiği fes için Çuha fabrikası açtı.
- TANZİMAT FERMANI (1839)
İlan Edilme Nedenleri;
- Mısır Sorunu’nun çözümünde Avrupalı devletlerin desteğini almak.
- Fransız İhtilali’nden yayılan Ulusçuluk akımının etkisini azaltmak.
- Gayrimüslimlerin haklarını artırarak devlete bağlılıklarını artırmak ve devletin parçalanmasını engellemek.
Bu ferman ile olarak II. Mahmut döneminde hazırlanmıştır. Sultan Abdülmecit zamanında ise Osmanlıcılık politikası doğrultusunda Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanıp Gülhane Parkı’nda okunmuştur.
Fermanın maddeleri;
- Herkesin can, mal ve ırz güvenliği korunacak.
- Herkes mal ve mülk sahibi olacak.
- Herkesin gelirine göre vergi alınacak.
- Askerlik vatan hizmetine dönüştürülecek.(Yani herkes askere gidecek.)
- Mahkemeler açık olacak ve kimse yargılanmadan cezalandırılmayacak.
Fermanın önemi
- Anayasacılığa geçişin ilk belgesidir.
- Hukukun üstünlüğü benimsenmiştir.
- ISLAHAT FERMANI (1856)
İlan edilme nedenleri;
- Tanzimat fermanının ilan edilme nedeniyle aynıdır.
- Paris Barış Konferansı kararlarında etkili olmak için ilan edilmiştir.
- İngiltere ve Fransa’nın dış baskıları sonucu hazırlanmıştır.
Fermanın maddeleri;
- Gayrimüslimi küçük düşürücü sözler söylenmeyecek.
- Gayrimüslimler, banka, şirket, okul açabilecek.
- Gayrimüslimler bir kereliğine mahsus olmak üzere nakit bedel ödeyerek askerlikten muaf tutulacak.
- Cizye vergisi kaldırılacak.
- İltizam usulü kaldırılacak.(Devlet vergiyi ………………………. aracılığıyla toplanmaya başlanmıştır.)
- Gayrimüslimler devlet memuru olabilecek.
- Gayrimüslimler il genel meclislerine üye olabilecek.(Kazandıkları ilk siyasi haktır.)
- Tanzimat Dönemi Yenilikleri (1839-1876)
Bu dönemde iki tane padişahın (Sultan Abdülmecit, Sultan Abdülaziz) yaptığı yenilikler şunlardır;
- Meclis-i Ahkâm-ı Adliye kuruldu.
- Meclis-i Ali Tanzimat kuruldu. (İkisi 1861’ de birleşti.Kanun-yönetmelik-tüzük çıkarır.)
- Divan-ı Ahkâm Adliye kuruldu.(Yargıtay)
- Şurayı Devlet (Danıştay) (Fransa’daki Conseil d’etat yapısından örnek alınmıştır.)
- 1840-1867-1871 Vilayet Nizamnamesi yayınlandı.(…………….-………….-…………-………..-…………..)
- 1869 Maarif Nizamnamesi ile öğretim kurumları İptidai-Rüştiye-İdadi-Darülfünun şeklinde düzenlendi.
- Encümen-i Daniş kuruldu.(Talim Terbiye Kurulu’nda ünlü tarihçi ………. ve İngiliz ……………. yer almıştır.)
- Meclis-i Maarif-i Umumiye Nezareti kuruldu.(MEB)
- Galatasaray Sultanisi ve Darülfünun açıldı.
- Darülmuallimin (erkek) ve Darülmuallimat (kız) öğretmen okulu açıldı.
- Mecelle yayınlanmaya başladı.(1868)
- Posta pulu basıldı.
- Vapur işlerinin düzenlenmesi amacıyla Şirket-i Hayriye kuruldu.
- İlk defa demir yolu yapıldı.(Aydın-İzmir arası)
- İlk defa dergi çıkarıldı.( …………………… …………………………. )
- İlk kadın dergisi çıkarıldı.(Terakki muhaderat – İlk Türk kadın yazar Fatma Aliye Hanım’dır.)
- İlk defa Miladi takvim kullanan gazete olarak Sabah yayınlanmaya başlandı.
- İlk defa özel gazete çıkarıldı.(Tercüman-ı ahval–Şinasi ve Agâh efendi tarafından çıkarılmıştır.)
- İlk mizah dergisi çıkarıldı.(Diyojen-Teodor Kasap tarafından çıkarılmıştır.)
- İlk hukuk gazetesi çıkarıldı.(Ceride-i mahakim. Modern hukuka geçişin ilk aşaması sayılmıştır.)
- İlk defa dış borç alındı.(İlk dış borcu İngiltere’den Kırım Savaşı sırasında alınmıştır.)
- İlk defa yabancı sermayeli banka açıldı.(Bank-ı Osmani-İngiliz-Para basmaya yetkili bankadır.)
- Ziraat bankası 1863’te Memleket Sandıkları adıyla açıldı.
- İlk defa bir padişah yurtdışına çıktı. Sultan Abdülaziz’in yurt dışına çıkma nedenleri;
- Borç para bulabilmek.
- Osmanlı’nın içinde yaşayan Hristiyanlara padişahın nasıl saygı duyulduğunu göstermek.
- Rusya’nın planlarını anlatmak.
- I.MEŞRUTİYET (1876)
- Genç Osmanlıların baskısıyla, II. Abdülhamit tarafından ilan edildi.
- Halk yönetime katıldı.
- Padişahın atadığı Ayan ve halkın seçtiği Mebusan Meclisi oluştu.
Türk tarihinin ilk yazılı anayasası olan Kanuni Esasi ilan edildi. Bu anayasanın maddeleri ise şunlardır;
- Osmanlı Devleti, Osmanoğulları sülalesinden gelen en büyük erkek evlat tarafından yönetilir.
- Resmi dili Türkçe’dir.
- Resmi dini İslam’dır.
- Yasama yetkisi Ayan ve Mebusan Meclisi’ne aittir.
- Yürütme yetkisi Heyet-i Vükela’ya aittir.(İlk başbakan ise ……………….. ………………….’dır.)
- Sürgün ve Angarya cezasını padişah verebilir.
- Hükümet yaptığı işlerden Padişah’a karşı sorumludur.
- Padişah önüne gelen bir kanunu sınırsız veto etme hakkına sahiptir.
- Meclisi açma-kapama yetkisi Padişah’a aittir.
1877-78 Osmanlı-Rus savaşı ve Ermenilerin Mebusan meclisinde bağımsızlık isteklerini dile getirmeleri üzerine Abdülhamit meclisleri kapattı ve Kanuni Esasi’yi de yürürlükten kaldırdı.
- 1878’den 1908’e kadar ülke baskı altında yönetilmiştir. Bu döneme İstibdat Dönemi denir. Bu dönemin yenilikleri ise şunlardır;
- Haydar Paşa tren garı yapıldı.
- Engelliler için ilk defa kurum açıldı.
- Sanayi Nefise Mektebi kuruldu.
- Berlin-Bağdat demiryolu çalışmaları başladı.(Berlin-Bosof-Bağdat demiryolu projesidir. Projenin fikir babası II.Wilhelm’dir.)
- Ermeni isyanlarının bastırılması amacıyla Hamidiye Alayları kuruldu.
- İstihbarat Teşkilatı kuruldu. Bu teşkilata haber götürüp getirenlere Jurnal denir.
- İlk arkeoloji müzesi olan Asar-ı Atika açıldı.
- Günümüzdeki belli başlı idadiler yani liseler açıldı.Kendisine, döneminde camiden çok okul yaptırdığı için “ …………………………….” denilmiştir.
- 1881 senesinde Osmanlı Devleti, Muharrem Kararnamesi ile iflas ettiğini açıkladı. Bunun üzerine alacaklı devletler Düyun-u Umumiye İdaresi (Genel Borçlar İdaresi) kurdular.
- 1863 kurulan Memleket Sandıkları, Emniyet sandıkları ve Menafi Sandıkları ile birleşerek Ziraat Bankası’na dönüştü.
Abdülhamit’in bu baskılarına karşı ilk adı İttihadi Osmanî, daha sonra ismini değiştirerek İttihat ve Terakki ismini alacak olan ve Osmanlı subaylarından oluşan bu cemiyet 1908 yılında İngiltere ile Rusya arasında yapılan Reval Görüşleri’ne tepki vermeyen Abdülhamit’e karşı Selanik ve Makedonya’da Meşrutiyet’in bir kez daha ilan edilmesi amacıyla Selanik ve Makedonya’da isyan başlattı.
İsyanı bastıramayan Abdülhamit ikinci kez Meşrutiyet’i ilan etti. Bu seferde Meşrutiyeti istemeyenler, halkın bir kısmı, ulema sınıfı, medrese öğrencileri ve padişaha bağlı avcı taburları Meşrutiyet’i devirmek için 13 Nisan 1909’da tarihe 31 Mart Vakası olarak geçen bu gerici ya da diğer adıyla irticacı isyanı başlattılar. Abdülhamit isyanı bastıramayınca Selanik ve Makedonya’da İttihat ve Terakki’ye bağlı bir odu harekete geçerek İstanbul’a kadar geldi. Bu ordunun komutanı Mahmut Şevket Paşa, Kurmay Yüzbaşı’sı ise Mustafa Kemal’di. ( Mustafa Kemal’in tarih sahnesine çıktığı ilk olaydır.)
İsyan, Hareket Ordusu tarafından bastırıldı ve Padişah II. Abdülhamit meclis kararıyla görevinden alındı. Yerine ise V.Mehmet Reşat getirildi. Bu olaydan yararlanan;
- Girit, Yunanistan’a bağlandı.
- Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.
- Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Bosna Hersek’i ilhak etti.
Uyarı: Osmanlı tarihinde rejime değiştirmeye yönelik çıkan ilk ve son isyan “ 31 Mart Vakası” dır.
1909 KANUN-İ ESASİ DEĞİŞİKLİKLERİ
1876’daki ilk beş madde değişikliğe uğramamıştır. Değişikliğe uğrayan maddeler ise;
- Sürgün ve Angarya cezası kaldırılacak.
- Hükümet yaptığı işlerden halka (yani meclise) karşı sorumlu hale gelecek.
- Padişah önüne gelen kanunu bir kez veto etme hakkına sahiptir.
- Padişah isteği ve Mebusan Meclisi’nin 2\3’ünün çoğunluğu ile meclis kapanabilir.
- Herkes siyasi parti kurabilir.
II. Meşrutiyet ile kurulan partiler ise şunlardır;
- İttihat ve Terakki Fırkası
- Ahrar Fırkası
- İttihadi Muhammediye Fırkası
- Osmanlı Demokrat Fırkası
- Hürriyet ve İtilaf Fırkası
- Fedekaran-ı Millet Partisi
- Osmanlı Sosyalist Fırkası