İtalyancada bazı fiiller bir yada iki şahıs veya nesne değerli zamirle “ particelle pronominali” ile birleştirilerek kullanıldığında kendine özgü başka bir anlama bürünür. Bunlar genellikle deyimsel anlamda kullanılır. Bu çeşit deyim anlamı taşıyan fiillere İtalyancada kesin olarak bir isim verilmese de kısaca karmaşık fiiller “verbi complessi ” diyebiliriz.
Tek zamirle fiil çekimi yapılanlar:
-Sonlarında ci veya ne zamiri yada (lo ,la,li,le) nesne değerli zamirleri bulunanlar. (volerci, prenderle, darne,smetterla, vb…..)
Volerci: Gerektirmek , ihtiyaç duyulmak anlamında kullanılır. Özellikle 3. tekil veya çoğul şahıs formunda kullanılır.
Da İstanbul a Kocaeli ci vuole un’ora in autobus.
Per fare il tiramisu ci vogliono sei uova.
Metterci: Volerci ile aynı anlamda olup daha çok 1. ve 2. (tekil veya çoğul) şahıs formlarında kullanılır.
Da İstanbul a Kocaeli ci vuole un’ora, ma con la mia vecchia macchina ci mettoun’ora e un quarto.
Ci mettiamo circa un’ora per mangiare la cena.
Smetterla: Kötü bir davranışı yada alışkanlığı bırakmak, vazgeçmek anlamında kullanılır.
Bambini, smettetela di fare rumore!
Prenderla: Bir olaya karşı iyi yada kötü reaksiyon verme anlamında kullanılır.
Quando gli faccio notare degli errori, le prende sempre molto male.
Prenderle: Dayak yemek, dövülmek anlamında kullanılır.
Abbiamo discusso e le ho prese.
Entrarci: Bir şey ile alakası olmak, ilgisi olmak, rolü olmak anlamında kullanılır.
Che c’entra ! Non si può fare un paragone cosi. (Ne alakası var! Böyle bir mukayese yapılamaz)
No, io non c’entro . (Hayır, benim alakam yok)
İki zamirle fiil çekimi yapılanlar:
-Sonlarında şahıs zamirinin dönüşlü şekli (me,te,se,ce,ve,se), nesne değerli zamirler (lo ,la,li,le) ve ( ci,ne) zamirlerinden ikisinin birleşimi bulunanlar. (cavarsela, andersene, farcela, mettercisi, volercene,vb…..)
Farcela: Başarmak, amacına ulaşmak, sonuç almak anlamında kullanılır.
Ce la fai da solo o ti serve un mano?
Ce l’hai fatta finalmente a superare l’esame!
Questa situazione mi stressa da morire! Non ce la faccio più! (Bu duruma dayanamamak anlamında kullanılmıştır)
Andersene: Bir yerden gitmek, uzaklaşmak anlamında kullanılır.
Sono già le nove. Io me ne vado .
Vattene via e non tornare piu!
Aspettarsela: Ummak yada beklenmedik veya sürpriz bir duruma karşı bir tepki yada kabullenme anlamında kullanılır.
Questa non me l’aspettavo !
Me l’aspettavo , forse non così presto ma sapevo che sarebbe successo!
Avercela: Birine karşı olma, sinir olma yada ona karşı tutum değiştirmeyi ifade eder.
Ce l’ho con lui perché è disonesto.
Ma che stai dicendo? Ce l’hai con me?
Battersela/Svignarsela/ Darsela/Filarsela/ Sbolognarsela: Tüymek, sıvışmak, uzaklaşmak anlamında kullanılırlar.
Appena sono arrivati i genitori i bambini se la sono battuta .
Bersela: Yalan yada yanlış olduğu açıkça belli olan bir şeye safça inanmak, kanmak anlamında kullanılır.
Gli ho raccontato che sono un agente segreto e lui se l’è bevuta !
Cavarsela: Bir zorluğun, güçlüğün üstesinden gelmek anlamında kullanılır.
-Com’è andato l’esame?
– Me la sono cavata .
Buggerarsene / Fregarsene: Umursamamak, takmamak anlamında kullanılırlar. Fregarsene biraz daha kaba bir tabirdir.
Io faccio tutto questo per lui e lui che fa? Se ne buggera! / ( Se ne frega! )
Dormirsela: Mışıl mışıl, derinden uyumak.
io lavoro e lui se la dorme!
Sentirsela: Bir şey yapma isteğini hissetmek yada bir şey yapma isteğine veya cesaretine sahip olmak.
Non me la sento di andare a Londra.
Darsele: Dövüşmek, vuruşmak.
Aykut e Hasan se le sono date per lei.
Prendersela: Gücenmek, sinirlenmek, incinmek anlamında kullanılır.
Se l’è presa perche’ non l’ho chiamato.
Intendersela: Biriyle ortak olmak, işbirliği yapmak.
Godersela: İyi vakit geçirmek.
İtalyanca Nesne Değerli Zamirler I
Nesne değerli zamirler genellikle fiilinin öncesinde yer alıp bir kişiyi, hayvanı yada nesneyi temsil ederler.
| 3.Tekil | 3.Çoğul | |
| Erkek Karakter | lo | li |
| Dişi Karakter | la | le |
Leggi il libro ? : Si, lo leggo ( Burada ” lo ” zamiri, ” il libro ” yi temsil ediyor )
” Kitap okurmusun ? ” sorusuna
” Evet, kitap okurum” cevabı yerine
” Evet, onu okurum ” cevabı verilmiştir.
Vuole la pera ? : Si, la voglio ( Burada ” la ” zamiri, ” la pera ” yi temsil ediyor )
” Armut ister misin ? ” sorusuna
” Evet, armut isterim ” cevabı yerine
” Evet, onu isterim ” cevabı verilmiştir.
Mangi gli spaghetti ? : Si, li mangio ( Burada ” li ” zamiri, ” gli spaghetti ” yi temsil ediyor )
” Spaghettiler ister misin ? ” sorusuna
” Evet, spaghettiler i isterim ” cevabı yerine
” Evet, onları isterim ” cevabı verilmiştir.
Conosce quelle americane ? : Si, le conosco ( Burada ” le ” zamiri, ” quelle americane ” yi temsil ediyor )
” Amerikalılar ı tanırmısın ? ” sorusuna
” Evet, amerikalılar ı tanırım” cevabı yerine
” Evet, onlar ı tanırım ” cevabı verilmiştir.
Compri il latte ? : Si, lo compro ( Burada ” lo ” zamiri, ” il latte ” yi temsil ediyor )
” Süt alırmısın ? ” sorusuna
” Evet, süt alırım ” cevabı yerine
” Evet, onu alırım ” cevabı verilmiştir.
Guardi il film ? : Si, lo guardo ( Burada ” lo ” zamiri, ” il film ” i temsil ediyor )
” Film izlermisin ? ” sorusuna
” Evet, film izlerim” cevabı yerine
” Evet, onu izlerim” cevabı verilmiştir.
>Prendi le chiavi ? : Si, le prendo ( Burada ” le ” zamiri, ” le chiavi ” yi temsil ediyor )
” Anahtarlar ı alırmısın ? ” sorusuna
” Evet, anahtarlar ı alırım” cevabı yerine
” Evet, onlar ı alırım ” cevabı verilmiştir.
Prendete i soldi ? : Si, li prendiamo ( Burada ” li ” zamiri, ” i soldi ” yi temsil ediyor )
” Paralar ı alırmısınız ? ” sorusuna
” Evet, paralar ı alırız ” cevabı yerine
” Evet, onları alırız ” cevabı verilmiştir.
Nesne değerli zamirler genellikle fiilinin öncesinde yer alıp bir kişiyi, hayvanı yada nesneyi temsil ederler.
| 3.Tekil | 3.Çoğul | |
| Erkek Karakter | lo | li |
| Dişi Karakter | la | le |
Tekil nesne değerli zamirler, sesli ile başlayan bir kelimenin öncesinde yeralırsa ” L’ ” biçimine dönüşürler.
Chi accompagna Francesco ? : L’ accompagna Piero ( Lo accompagna Piero )
Chi accompagna Cristina ? : L’ accompagna Piero ( La accompagna Piero )
Çoğul nesne değerli zamirler için yukarıda belirtiğimiz kural geçersizdir.
Chi accompagna i bambini ? : Li accompagna Piero
Chi accompagna Mina e Adelina ? : Le accompagna Piero
Nesne değerli zamirler bir tümcenin yerine de geçebilir.
Che cosa é successo ? : Non lo so
Burada ” Ne Oldu ? ” sorusu soruluyor
” lo ” soru cümlesinin kendisinin yerine geçiyor
” Onu bilmiyorum ” cevabı veriliyor
Eğer ” lo ” kullanılmasaydı, ” Ne olduğunu bilmiyorum ” olarak cümleyi kuracaktık. Kısaca cevabı uzatacaktık.
Nesne değerli zamanlar birleşik zamanlarla ( mesela geçmiş zaman ) kullanıldıklarında, fiilin sıfat fiil geçmiş zaman çekimini kendilerine göre biçimlendirirler.
Kısaca ” il participio passato ” nesne değerli zamirin cins ve sayısına uyar.
Tekil karakterli nesne değerli zamirler, bileşik zamanda ” h ” harfi öncesinde geldiklerinde ” L’ ” biçimine dönüşür.
l’ ho accompagnato ( Burada 1. tekil kişi, 3.tekil erkek kişiye eşlik etmiştir )
Cümlenin orjinali ” lo ho accompagnato “
l’ ho accompagnata ( Burada 1. tekil kişi, 3.tekil dişi kişiye eşlik etmiştir )
Cümlenin orjinali ” la ho accompagnata “
li ho accompagnati ( Burada 1. tekil kişi, 3.çoğul erkek kişiler’ e eşlik etmiştir)
Cümlenin orjinali ” li ho accompagnati “
le ho accompagnate ( Burada 1. tekil kişi, 3.çoğul dişi kişiler’ e eşlik etmiştir )
| Erkek Karakter | lo | li |
| Dişi Karakter | la | le |
Kısaca ” il participio passato ” nesne değerli zamirin cins ve sayısına uyar.
Biraz yavaşlayalım
Bir arkadaşımıza kitap okuyup okumadığını sormak istiyoruz
” Hai letto il libro ? “
Arkadaşımız cevabı uzatarak ” Ho letto il libro ” diyebilir
Nesne değerli zamir kullanmayı tercih ederek cevabı kısaltırsa
” L’ ho letto “
Bunun tam açılımının ” Lo ho letto ” olduğunu biliyoruz
Bir arkadaşımıza kitaplar ‘ ı okuyup okumadığını sormak istiyoruz
” Hai letto i libri ? “
Arkadaşımız cevabı uzatarak ” Ho letto i libri ” diyebilir
Nesne değerli zamir kullanmayı tercih ederek cevabı kısaltırsa
” Li ho letti “
Burada, ” il participio passato ” nun, nesne değerli zamire göre biçimlendiğini gözden kaçırmayın
Bir arkadaşımıza dergi okuyup okumadığını soralım
” Hai letto la rivista ? “
Arkadaşımız cevabı uzatarak ” Ho letto la rivista ” diyebilir
Nesne değerli zamir kullanmayı tercih ederek cevabı kısaltırsa
” L’ ho letta “
Bunun tam açılımının ” La ho letta ” olduğunu biliyoruz.
Bir arkadaşımıza dergiler ‘i okuyup okumadığını soralım
” Hai letto le riviste ? “
Arkadaşımız cevabı uzatarak ” Ho letto le riviste ” diyebilir
Nesne değerli zamir kullanmayı tercih ederek cevabı kısaltırsa
” Le ho lette “
Burada, ” il participio passato ” nun, nesne değerli zamire göre biçimlendiğini gözden kaçırmayın
Tekil nesne değerli zamirler, sesli ile başlayan bir kelimenin öncesinde yeralırsa ” L’ ” biçimine dönüşürler. Bu birleşik zamanlarda da geçerlidir.
l’ abbiamo visto ( lo abbiamo visto )
l’ abbiamo vista ( la abbiamo vista )
| Erkek Karakter | lo | li |
| Dişi Karakter | la | le |
” il participio passato ” nesne değerli zamirin cins ve sayısına uyar.
Hai letto i libri ? : Li ho letti
Avete mangiato la torta ? : L’ abbiamo mangiata
Hai comprato il tavolo ? : L’ ho comprato
Hai visto le ragazze ? : Le ho viste
Hai accompagnato Maria ? : L’ ho accompagnata
Fellini ha pagato il conto ? : L’ ha pagato
Hai sentito la radio ? : L’ ho sentita
Avete visto queste fotografie ? : Le abbiamo viste
Hai chiuso la finestra ? : L’ ho chiusa
Dove é la mia borsa ? : L’ ha presa Marcello
Hai preso il pane ? : L’ ho preso
Hai preso i limoni ? : Li ho presi
Cumlede iki fiil varsa ve bunlardan biri cekimli biri mastar halindeyse, pronomi cekimli fiilin onune gelebilecegi gibi, mastar halindeki fiilin sonuna da eklenebilir.
Ho scritto una lettera e voglio imbrucala
Ho scritto una lettera e la voglio imrucare
Nesne değerli zamirleri öğrenmeye devam ediyoruz. Daha önceki bölümlerde, nesne değerli zamirlerin bir bölümünü gördünüz.
Aşağıdaki tabloda tüm nesne değerli zamirler sunulmuştur.
| 1.Tekil | mi |
| 2.Tekil | ti |
| 3.Tekil | lo / la |
| 1.Çoğul | ci |
| 2.Çoğul | vi |
| 3.Çoğul | li / le |
mi : beni
ti: seni
ci : bizi
vi: sizi
Nesne değerli şahıs zamirleri fiilden sonra kullanıldıklarında biçim değiştirirler.
Buradaki dönüşüm vurgusuz biçimden vurgulu biçime geçiş şeklinde yorumlanabilinir.
Öyleyse, nesne değerli şahıs zamirlerini vurgulu ve vurgusuz olmak üzere ikiye ayırabiliriz.
Aşağıdaki tablo konuyu kavramamıza yardımcı olacaktır.
| Vurgusuz biçim | Vurgulu biçim |
| mi | me |
| ti | te |
| lo, la, La | lui, lei, Lei |
| ci | noi |
| vi | voi |
| li, le | loro |
Sevgili arkadaşlar, aşağıdaki örneklerde değişen tek şey nesne değerli zamirin vurgulu hale getirilmesidir. Türkçe çeviri’de değişen birşey yoktur.
Dice me
Segui me
Ricordo te
Vedo te
Vedo lui
Vieni con me
Accompagni me
Non parlo con te
Parlo con lei
Questa torta è per loro
Dimentica me
Vengo a te
Senti me
Tümleç değerli şahıs zamirleri fiilden sonra kullanıldıklarında biçim değiştirirler.
Buradaki dönüşüm vurgusuz biçimden vurgulu biçime geçiş şeklinde yorumlanabilinir.
Öyleyse, tümleç değerli şahıs zamirlerini vurgulu ve vurgusuz olmak üzere ikiye ayırabiliriz.
Aşağıdaki tablo konuyu kavramamıza yardımcı olacaktır.
| Vurgusuz biçim | Vurgulu biçim |
| mi | a me |
| ti | te |
| gli / le / Le | a lui ,a lei, a Lei |
| ci | a noi |
| vi | a voi |
| gli / loro | a loro |
Yani normal form ile vurgulu formlari bir cumleyle ozetlemek gerekirse, normal formlar fiilden once gelir ve vurgulu formlar ise fiilden sonra gelir ve zamir yerini tuttugu sahsa belirgin bir vurgu yapar.
Marco mi saluta ( Marco beni selamlıyor )
Marco saluta a me ( Marco BENi selamlıyor )
Pronomi indirettiler de ayni pronomi direttiler gibi cumlede biri cekimli biri mastar halinde iki fiil oldugunda mastar halindeki fiilin sonuna eklenebilirler.
-Marcello, mi aiuti ?
-Certo Fellini, ti aiuti volentieri.
-Signor, come Le posso aiutare ? / Signor, come posso aiutar Le ?
-Mi dici una cosa importante? / Dici una cosa importante a me ?
-Quandoti ha dato questa penna Fellini ?
– Mi ha dato ieri mattina.
-Marcello ha voluto ringraziare / Paolo ha voluto ringraziar ti .
-Quando gli dico qualcosa sulle donna, si arrabbia molto !
-Signora, voglio dir ti una cosa chemi ha detto mia madre prima di morire.
Pronomi indirettilerin tekil/cogul ya da disil/eril olmasi hicbir sekilde fiili etkilemez.
| Nesne Değerli Zamirler | Tümleç Değerli Zamirler | ||
| Vurgusuz | Vurgulu | Vurgusuz | Vurgulu |
| mi | me | mi | a me |
| ti | te | ti | te |
| lo, la | lui, lei | gli / le | a lui ,a lei |
| ci | noi | ci | a noi |
| vi | voi | vi | a voi |
| li, le | loro | gli / loro | a loro |
Tümleç değerli zamirler, ” lo ” ” la ” ” li ” ” le ” nesne değerli zamirlerle birlikte kullanıldığında dönüşüm geçirirler. Bu dönüşümü tablomuzdan izleyelim.
| lo | la | li | le | |
| mi | me lo | me la | me li | me le |
| ti | te lo | te la | te li | te le |
| gli | glielo | gliela | glieli | gliele |
| le | glielo | gliela | glieli | gliele |
| ci | ce lo | ce la | ce li | ce le |
| vi | ve lo | ve la | ve li | ve le |
| loro | glielo | gliela | glieli | gliele |
Efendim, tabloyu dikkatlice kontrol ettiğinizde ” le ” ve ” loro ” bileşimleri ” gli ” bileşimi şeklinde gerçekleşmiştir. Bu bir kuraldır.
” Giuseppe mi da il telefono ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me lo da
” Giuseppe mi da la borsa ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me la da
” Giuseppe mi da i fiori ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me li da
” Giuseppe mi da le chiavi ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me le da
Unutmayın bileşik zamirlerde ” il participio passato ” nesne değerli zamirin cins ve sayısına uyar.
” Giuseppe mi ha dato il telefono ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me l’ ha dato
” Giuseppe mi ha dato la borsa ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me l’ ha data
” Giuseppe mi ha dato i fiori ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me li ha dati
” Giuseppe mi ha dato le chiavi ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe me le ha date
Tümleç değerli zamirler, ” lo ” ” la ” ” li ” ” le ” nesne değerli zamirlerle birlikte kullanıldığında dönüşüm geçirirler. Bu dönüşümü tablomuzdan izleyelim.
| lo | la | li | le | |
| mi | me lo | me la | me li | me le |
| ti | te lo | te la | te li | te le |
| gli | glielo | gliela | glieli | gliele |
| le | glielo | gliela | glieli | gliele |
| ci | ce lo | ce la | ce li | ce le |
| vi | ve lo | ve la | ve li | ve le |
| loro | glielo | gliela | glieli | gliele |
” Giuseppe ti da il telefono ” bu cümleyi bileşik zamir kullanarak kısaltalım
Giuseppe te lo da